1.3 Trigonometriya — Masalalar
Jami: 25 ta | Yechim bilan: ✅
Asosiy Masalalar (1-10)
Masala 1 ⭐⭐
Quyidagilarni hisoblang (kalkulyatorsiz):
a) sin30°+cos60°
b) tan45°⋅cos0°
c) sin245°+cos245°
Yechim
a) sin30°+cos60°=21+21=1
b) tan45°⋅cos0°=1⋅1=1
c) sin245°+cos245°=(22)2+(22)2=21+21=1
Masala 2 ⭐⭐
60° ni radianga, 43π ni gradusga o'tkazing.
Yechim
60°=60×180π=3π rad
43π=43π×π180=43×180=135°
Masala 3 ⭐⭐
sinθ=0.6 va θ birinchi chorakda. cosθ va tanθ ni toping.
Yechim
sin2θ+cos2θ=1
cos2θ=1−0.36=0.64
cosθ=0.8 (birinchi chorakda ijobiy)
tanθ=cosθsinθ=0.80.6=0.75
Masala 4 ⭐⭐
sin75° ni hisoblang (75°=45°+30° ishlatib).
Yechim
sin75°=sin(45°+30°)
=sin45°cos30°+cos45°sin30°
=22⋅23+22⋅21
=46+42=46+2
≈0.966
Masala 5 ⭐⭐
cos2θ=0.5 bo'lsa, cosθ ni toping (0°<θ<90°).
Yechim
cos2θ=2cos2θ−1=0.5
2cos2θ=1.5
cos2θ=0.75
cosθ=0.75=23≈0.866
θ=30°
Masala 6 ⭐⭐
Uchburchakda a=5, b=7, C=60°. c tomonni toping.
Yechim
Kosinus teoremasi:
c2=a2+b2−2abcosC
c2=25+49−2(5)(7)cos60°
c2=74−70⋅0.5=74−35=39
c=39≈6.24
Masala 7 ⭐⭐
Uchburchakda a=8, b=6, c=10. C burchakni toping.
Yechim
cosC=2aba2+b2−c2
=2⋅8⋅664+36−100=960=0
C=arccos(0)=90°
Bu to'g'ri burchakli uchburchak (62+82=102).
Masala 8 ⭐⭐
atan2(−3,4) ni hisoblang.
Yechim
x=4>0, y=−3<0 — IV chorak
θ=arctan(4−3)=arctan(−0.75)≈−36.87°≈−0.644 rad
Masala 9 ⭐⭐
Robot qo'lining birinchi bo'g'ini L1=1 m, burchagi θ1=45°. Oxirgi nuqta koordinatalarini toping.
Yechim
x=L1cosθ1=1⋅cos45°=22≈0.707 m
y=L1sinθ1=1⋅sin45°=22≈0.707 m
Masala 10 ⭐⭐
sinθ=135 (θ birinchi chorakda). sin2θ ni toping.
Yechim
cosθ=1−sin2θ=1−16925=169144=1312
sin2θ=2sinθcosθ=2⋅135⋅1312=169120≈0.710
O'rtacha Masalalar (11-18)
Masala 11 ⭐⭐⭐
Sinus teoremasi bilan: A=30°, B=45°, a=10. b ni toping.
Yechim
sinAa=sinBb
sin30°10=sin45°b
0.510=22b
b=20⋅22=102≈14.14
Masala 12 ⭐⭐⭐
2 bo'g'inli robot: L1=0.5 m, L2=0.3 m. End effector (0.6,0.4) da bo'lishi uchun θ1 va θ2 ni toping.
Yechim
r2=x2+y2=0.36+0.16=0.52
r=0.721 m
cosθ2=2L1L2r2−L12−L22=2(0.5)(0.3)0.52−0.25−0.09=0.30.18=0.6
θ2=arccos(0.6)≈53.13°
sinθ2=1−0.36=0.8
α=atan2(y,x)=atan2(0.4,0.6)≈33.69°
β=atan2(L2sinθ2,L1+L2cosθ2)=atan2(0.24,0.68)≈19.44°
θ1=α−β=33.69°−19.44°≈14.25°
Masala 13 ⭐⭐⭐
Dron ϕ=10° roll burchagida uchmoqda. Gravitatsiya kuchining gorizontal komponenti qancha? (m=1 kg, g=10 m/s²)
Yechim
Gravitatsiya kuchi: Fg=mg=10 N (vertikal pastga)
Roll burchagida gorizontal komponent:
Fh=Fgsinϕ=10sin10°=10×0.174≈1.74 N
Masala 14 ⭐⭐⭐
Aylanish matritsasidan burchakni ajratib oling:
R=[0.8660.5−0.50.866]
Yechim
R=[cosθsinθ−sinθcosθ]
cosθ=0.866, sinθ=0.5
θ=atan2(sinθ,cosθ)=atan2(0.5,0.866)=30°
Masala 15 ⭐⭐⭐
tanθ+cotθ=2 bo'lsa, sin2θ ni toping.
Yechim
tanθ+cotθ=cosθsinθ+sinθcosθ=sinθcosθsin2θ+cos2θ=sinθcosθ1=2
sinθcosθ=0.5
sin2θ=2sinθcosθ=2×0.5=1
2θ=90°, ya'ni θ=45°
Masala 16 ⭐⭐⭐
Uchburchak yuzini toping: a=7, b=8, C=120°.
Yechim
S=21absinC=21(7)(8)sin120°
=28×23=143≈24.25
Masala 17 ⭐⭐⭐
Dron A dan B ga uchmoqda. A(0, 0), B(100, 50) m. Yaw burchakni toping.
Yechim
ψ=atan2(Δy,Δx)=atan2(50,100)
=arctan(0.5)≈26.57°
Masala 18 ⭐⭐⭐
arcsin(sin200°) ni hisoblang.
Yechim
sin200°=sin(180°+20°)=−sin20°≈−0.342
arcsin ning oralig'i [−90°,90°]
arcsin(−0.342)≈−20°
Murakkab Masalalar (19-25)
Masala 19 ⭐⭐⭐⭐
3D aylanish: Euler burchaklari ϕ=30°, θ=45°, ψ=60° (ZYX). (1,0,0) vektorni aylantiring.
Yechim
R=Rz(ψ)Ry(θ)Rx(ϕ)
Rx(30°)=10000.8660.50−0.50.866
Ry(45°)=0.7070−0.7070100.70700.707
Rz(60°)=0.50.8660−0.8660.50001
R=RzRyRx (matritsalarni ko'paytiring)
v′=R⋅100≈0.3540.612−0.707
Masala 20 ⭐⭐⭐⭐
Gimbal lock: θ=90° (pitch) da ϕ va ψ ning ta'sirini tahlil qiling.
Yechim
θ=90° da:
sinθ=1, cosθ=0
R=00−1sin(ϕ−ψ)cos(ϕ−ψ)0cos(ϕ−ψ)−sin(ϕ−ψ)0
Faqat (ϕ−ψ) farqi muhim — alohida ϕ va ψ ni aniqlash mumkin emas!
Bu gimbal lock — bir daraja erkinlik yo'qoldi.
Masala 21 ⭐⭐⭐⭐
Radar antennasi maqsadni kuzatmoqda. Azimut α=45°, elevatsiya β=30°. Birlik yo'nalish vektorini toping.
Yechim
Sferik koordinatalar:
x=cosβcosα=cos30°cos45°=0.866×0.707≈0.612
y=cosβsinα=cos30°sin45°=0.866×0.707≈0.612
z=sinβ=sin30°=0.5
d^=(0.612,0.612,0.5)
Tekshirish: ∣d^∣=0.374+0.374+0.25=1 ✓
Masala 22 ⭐⭐⭐⭐
GPS: A(41.0°N, 69.0°E) dan B(39.0°N, 67.0°E) gacha bearing (yo'nalish) ni toping.
Yechim
Δλ=67°−69°=−2°=−0.0349 rad
ϕ1=41°=0.716 rad
ϕ2=39°=0.681 rad
y=sin(Δλ)cosϕ2=sin(−0.0349)×cos(0.681)
=−0.0349×0.777=−0.0271
x=cosϕ1sinϕ2−sinϕ1cosϕ2cos(Δλ)
=0.755×0.629−0.656×0.777×0.9994
=0.475−0.509=−0.034
bearing=atan2(−0.0271,−0.034)≈−141.5°+360°=218.5°
(Janubi-g'arbga)
Masala 23 ⭐⭐⭐⭐
Pendulum harakati: θ(t)=0.2cos(2t) rad. t=π/4 s da burchak tezligini toping.
Yechim
ω=dtdθ=−0.2×2sin(2t)=−0.4sin(2t)
t=π/4 da:
ω=−0.4sin(π/2)=−0.4×1=−0.4 rad/s
Masala 24 ⭐⭐⭐⭐
Quadcopter propeller ω=500 rad/s aylanmoqda. 0.1 s da necha aylanish?
Yechim
Burchak o'zgarishi: Δθ=ω×Δt=500×0.1=50 rad
Aylanishlar soni: n=2πΔθ=2π50≈7.96 aylanish
Masala 25 ⭐⭐⭐⭐
Uchta sensor o'rnatlgan: θ1=0°, θ2=120°, θ3=240°. Har birining birlik vektorini va ularning yig'indisini toping.
Yechim
v1=(cos0°,sin0°)=(1,0)
v2=(cos120°,sin120°)=(−0.5,0.866)
v3=(cos240°,sin240°)=(−0.5,−0.866)
Yig'indi:
v1+v2+v3=(1−0.5−0.5,0+0.866−0.866)=(0,0)
Teng taqsimlangan sensorlar yig'indisi nolga teng!
✅ Tekshirish Ro'yxati
Keyingi Qadam
🔬 Amaliyot — Python da simulyatsiya!