1.2 Matritsa va Chiziqli Algebra — Masalalar
Jami: 30 ta | Yechim bilan: ✅
📊 Qiyinlik Darajalari
- ⭐⭐ Asosiy (1-10)
- ⭐⭐⭐ O'rtacha (11-22)
- ⭐⭐⭐⭐ Murakkab (23-30)
Asosiy Masalalar (1-10)
Masala 1 ⭐⭐
Quyidagi matritsalarni qo'shing va ayiring:
A=[2134],B=[52−13]
Yechim
A+B=[2+51+23+(−1)4+3]=[7327]
A−B=[2−51−23−(−1)4−3]=[−3−141]
Masala 2 ⭐⭐
AB va BA ni hisoblang:
A=[1324],B=[0110]
Yechim
AB=[1(0)+2(1)3(0)+4(1)1(1)+2(0)3(1)+4(0)]=[2413]
BA=[0(1)+1(3)1(1)+0(3)0(2)+1(4)1(2)+0(4)]=[3142]
AB=BA — matritsa ko'paytirish kommutativ emas!
Masala 3 ⭐⭐
Quyidagi matritsaning determinantini toping:
A=[3486]
Yechim
det(A)=3(6)−8(4)=18−32=−14
Masala 4 ⭐⭐
3×3 matritsa determinantini hisoblang:
A=147258369
Yechim
Sarrus qoidasi:
det(A)=1(5)(9)+2(6)(7)+3(4)(8)−3(5)(7)−2(4)(9)−1(6)(8)
=45+84+96−105−72−48=0
Determinant 0, ya'ni matritsa singular (teskari matritsasi yo'q).
Masala 5 ⭐⭐
Quyidagi matritsaning teskari matritsasini toping:
A=[2513]
Yechim
det(A)=2(3)−1(5)=6−5=1
A−1=11[3−5−12]=[3−5−12]
Tekshirish:
AA−1=[2513][3−5−12]=[1001]✓
Masala 6 ⭐⭐
Transpozitsiyani toping:
A=[142536]
Yechim
AT=123456
Masala 7 ⭐⭐
Tenglamalar sistemasini matritsa usulida yeching:
{2x+3y=7x+2y=4
Yechim
A=[2132],b=[74]
det(A)=4−3=1
A−1=[2−1−32]
x=A−1b=[2−1−32][74]=[14−12−7+8]=[21]
Javob: x=2, y=1
Masala 8 ⭐⭐
A2 ni hisoblang:
A=[1011]
Yechim
A2=A⋅A=[1011][1011]=[1021]
Masala 9 ⭐⭐
Quyidagi matritsa ortogonalmi tekshiring:
A=[cosθsinθ−sinθcosθ]
Yechim
Ortogonal bo'lishi uchun: ATA=I
AT=[cosθ−sinθsinθcosθ]
ATA=[cosθ−sinθsinθcosθ][cosθsinθ−sinθcosθ]
=[cos2θ+sin2θ−sinθcosθ+cosθsinθ−cosθsinθ+sinθcosθsin2θ+cos2θ]=[1001]
Ha, ortogonal matritsa (aylanish matritsasi).
Masala 10 ⭐⭐
Quyidagi matritsaning rangi (rank) nima?
A=121241361
Yechim
Qatorlarni tahlil qilsak: 2-qator = 2 × (1-qator)
Gauss eliminatsiya:
121241361→10020−130−2→1002−103−20
Nolmas qatorlar soni = 2
Rang = 2
O'rtacha Masalalar (11-22)
Masala 11 ⭐⭐⭐
Xos qiymatlar va xos vektorlarni toping:
A=[3113]
Yechim
Xarakteristik tenglama:
det(A−λI)=det[3−λ113−λ]=(3−λ)2−1=0
λ2−6λ+8=0
(λ−4)(λ−2)=0
λ1=4,λ2=2
λ1=4 uchun xos vektor:
(A−4I)v=[−111−1]v=0
v1=[11]
λ2=2 uchun xos vektor:
(A−2I)v=[1111]v=0
v2=[1−1]
Masala 12 ⭐⭐⭐
Kramer qoidasi bilan yeching:
⎩⎨⎧3x+2y−z=12x−2y+4z=−2−x+21y−z=0
Yechim
A=32−12−20.5−14−1
det(A)=3(2−2)−2(−2+4)+(−1)(1+2)=0−4−3=−7
det(Ax)=1−202−20.5−14−1=1(2−2)−2(2−0)+(−1)(−1−0)=0−4+1=−3
x=det(A)det(Ax)=−7−3=73
(Qolgan o'zgaruvchilar ham shunga o'xshash hisoblanadi)
Masala 13 ⭐⭐⭐
Gauss eliminatsiyasi bilan yeching:
⎩⎨⎧x+y+z=62x+y−z=1x−y+2z=5
Yechim
12111−11−12∣∣∣615
R2−2R1, R3−R1:
1001−1−21−31∣∣∣6−11−1
R3−2R2:
1001−101−37∣∣∣6−1121
Orqaga almashtirish:
- 7z=21⇒z=3
- −y−9=−11⇒y=2
- x+2+3=6⇒x=1
Javob: x=1, y=2, z=3
Masala 14 ⭐⭐⭐
30° burchakka 2D aylanish matritsasini tuzing va (3,4) nuqtani aylantiring.
Yechim
R(30°)=[cos30°sin30°−sin30°cos30°]=[2321−2123]
[x′y′]=[0.8660.5−0.50.866][34]
=[2.598−21.5+3.464]=[0.5984.964]
Masala 15 ⭐⭐⭐
Homogen transformatsiya matritsasini tuzing: avval Z o'qi atrofida 90° aylanish, keyin (2,3,1) ga siljish.
Yechim
Z atrofida 90° aylanish:
Rz(90°)=010−100001
Homogen transformatsiya:
T=0100−100000102311
Masala 16 ⭐⭐⭐
det(A)=5 bo'lsa, det(3A) ni toping (A — 3×3 matritsa).
Yechim
det(kA)=kndet(A) (n×n matritsa uchun)
det(3A)=33⋅det(A)=27⋅5=135
Masala 17 ⭐⭐⭐
Matritsaning trace (iz)ini va determinantini xos qiymatlar orqali toping:
A=[2112]
Yechim
Xos qiymatlar: det(A−λI)=(2−λ)2−1=0
λ1=3, λ2=1
Trace (iz): tr(A)=λ1+λ2=3+1=4
Tekshirish: tr(A)=a11+a22=2+2=4 ✓
Determinant: det(A)=λ1⋅λ2=3⋅1=3
Tekshirish: det(A)=4−1=3 ✓
Masala 18 ⭐⭐⭐
Quyidagi matritsa diagonallashtiriluvchimi?
A=[1011]
Yechim
Xos qiymatlar:
det[1−λ011−λ]=(1−λ)2=0
λ=1 (takroriy)
λ=1 uchun xos vektor:
(A−I)v=[0010]v=0
Faqat bitta chiziqli mustaqil xos vektor: v=[10]
2×2 matritsa uchun 2 ta mustaqil xos vektor kerak, lekin faqat 1 ta bor.
Yo'q, diagonallashtirilmaydi.
Masala 19 ⭐⭐⭐
(A−1)T ni toping:
A=[1324]
Yechim
det(A)=4−6=−2
A−1=−21[4−3−21]=[−21.51−0.5]
(A−1)T=[−211.5−0.5]
Masala 20 ⭐⭐⭐
LU dekompozitsiyasini toping:
A=[2413]
Yechim
Gauss eliminatsiya: R2−2R1
U=[2011]
L=[1201]
Tekshirish:
LU=[1201][2011]=[2413]=A✓
Masala 21 ⭐⭐⭐
Robot qo'lining ikkita bo'g'ini bor. Birinchi bo'g'in θ1=45°, ikkinchi θ2=30°. Yakuniy aylanish matritsasini toping.
Yechim
R1=[cos45°sin45°−sin45°cos45°]=[0.7070.707−0.7070.707]
R2=[cos30°sin30°−sin30°cos30°]=[0.8660.5−0.50.866]
Rtotal=R1⋅R2=[0.7070.707−0.7070.707][0.8660.5−0.50.866]
=[0.2590.966−0.9660.259]
Bu 75° aylanishga teng (45°+30°=75°).
Masala 22 ⭐⭐⭐
Matritsa ijobiy aniqmi (positive definite)?
A=[4222]
Yechim
Ijobiy aniq bo'lishi uchun barcha xos qiymatlar > 0.
det(A−λI)=(4−λ)(2−λ)−4=λ2−6λ+4=0
λ=26±36−16=26±20=3±5
λ1=3+2.236=5.236>0
λ2=3−2.236=0.764>0
Ha, ijobiy aniq matritsa.
Murakkab Masalalar (23-30)
Masala 23 ⭐⭐⭐⭐
Dron IMU sensori kalibrlashda quyidagi transformatsiya kerak. A matritsaning pseudoinverse'ini toping:
A=135246
Yechim
Moore-Penrose pseudoinverse: A+=(ATA)−1AT
ATA=[123456]135246=[35444456]
det(ATA)=35(56)−44(44)=1960−1936=24
(ATA)−1=241[56−44−4435]
A+=(ATA)−1AT=241[56−44−4435][123456]
=241[−3226−8816−10]=[−1.331.08−0.330.330.67−0.42]
Masala 24 ⭐⭐⭐⭐
Kalman filtrida qo'llaniladigan Riccati tenglamasini diskret ko'rinishda ko'rib chiqing. P kovarians matritsasini yangilash:
Pk+1=APAT+Q
Agar A=[100.11], P0=[1001], Q=[0.01000.01]
P1 ni toping.
Yechim
AT=[10.101]
AP0=[100.11][1001]=[100.11]
AP0AT=[100.11][10.101]=[1.010.10.11]
P1=AP0AT+Q=[1.010.10.11]+[0.01000.01]=[1.020.10.11.01]
Masala 25 ⭐⭐⭐⭐
Quadcopter uchun inertsia tensori matritsasi berilgan:
I=0.020000.020000.04 kg\cdotpm2
Burchak momentum L=Iω bo'lsa, ω=(10,5,2) rad/s uchun L ni toping.
Yechim
L=0.020000.020000.041052=0.20.10.08 kg\cdotpm2/s
Aylanish kinetik energiyasi:
Erot=21ωTIω=21(10⋅0.2+5⋅0.1+2⋅0.08)
=21(2+0.5+0.16)=1.33 J
Masala 26 ⭐⭐⭐⭐
Robot manipulyatorining Jacobian matritsasi:
J=[−L1sinθ1−L2sin(θ1+θ2)L1cosθ1+L2cos(θ1+θ2)−L2sin(θ1+θ2)L2cos(θ1+θ2)]
L1=L2=1 m, θ1=45°, θ2=45° da det(J) ni hisoblang. Singularlik bormi?
Yechim
θ1+θ2=90°
sin45°=cos45°=0.707
sin90°=1, cos90°=0
J=[−0.707−10.707+0−10]=[−1.7070.707−10]
det(J)=(−1.707)(0)−(−1)(0.707)=0.707
det(J)=0, singularlik yo'q — robot bu holatda to'liq boshqariladi.
Masala 27 ⭐⭐⭐⭐
SVD dekompozitsiya. Quyidagi matritsa uchun singular qiymatlarni toping:
A=[3002]
Yechim
Diagonal matritsa uchun singular qiymatlar = diagonal elementlarning absolyut qiymatlari.
σ1=3,σ2=2
Umumiy usul: ATA ning xos qiymatlarining ildizlari.
ATA=[9004]
Xos qiymatlar: λ1=9, λ2=4
Singular qiymatlar: σ1=9=3, σ2=4=2
Masala 28 ⭐⭐⭐⭐
Matritsa eksponentasini hisoblang (eA):
A=[0−110]
Yechim
Bu matritsa 90° aylanishga mos keladi. Xos qiymatlar: λ=±i (kompleks).
eA=I+A+2!A2+3!A3+⋯
A2=[−100−1]=−I
A3=A2⋅A=−A
A4=−A2=I
Pattern: I,A,−I,−A,I,A,...
eA=I(1−2!1+4!1−⋯)+A(1−3!1+5!1−⋯)
=Icos(1)+Asin(1)
eA=[cos1−sin1sin1cos1]≈[0.540−0.8410.8410.540]
Bu 1 radianga aylanish matritsasi!
Masala 29 ⭐⭐⭐⭐
State-space modelda barqarorlikni tekshiring:
A=[0−21−3]
Xos qiymatlar real qismlarini toping va barqarorlikni aniqlang.
Yechim
det(A−λI)=λ2+3λ+2=0
λ=2−3±9−8=2−3±1
λ1=−1, λ2=−2
Har ikkala xos qiymat manfiy real qismga ega.
Tizim barqaror (stable) — barcha trajectoryalar 0 ga intiladi.
Masala 30 ⭐⭐⭐⭐
Dron uchish dinamikasi lineerlashtirish. Kichik burchaklar (ϕ,θ,ψ≈0) uchun Euler burchaklaridan aylanish matritsasiga o'tish:
R≈I+0ψ−θ−ψ0ϕθ−ϕ0
ϕ=0.1, θ=0.05, ψ=0.02 rad uchun R ni hisoblang va to'liq formula bilan solishtiring.
Yechim
Lineerlashtirilgan:
Rapprox=10.02−0.05−0.0210.10.05−0.11
To'liq formula (ZYX Euler):
Rexact=Rz(ψ)Ry(θ)Rx(ϕ)
cos0.1≈0.995, sin0.1≈0.0998
cos0.05≈0.999, sin0.05≈0.05
cos0.02≈0.9998, sin0.02≈0.02
Rexact≈0.9980.025−0.048−0.0200.9940.1010.050−0.1000.994
Xatolik: < 1% — kichik burchaklarda lineerlashtirilgan model yaxshi ishlaydi!
✅ Tekshirish Ro'yxati
Maqsad: Kamida 24 ta masalani mustaqil yechish
Keyingi Qadam
🔬 Amaliyot — NumPy/MATLAB da kod yozish!