2.3 Energiya va Impuls — Masalalar
Jami: 25 ta | Yechim bilan: ✅
Asosiy Masalalar (1-10)
Masala 1 ⭐⭐
5 kg jism 10 m/s tezlik bilan harakatlanmoqda. Kinetik energiyasini toping.
Yechim
KE=21mv2=21(5)(100)=250 J
Masala 2 ⭐⭐
2 kg jism 20 m balandlikdan tushirildi. Yerga yetgandagi tezligi? (Energiya saqlanishi)
Yechim
mgh=21mv2
v=2gh=2×10×20=400=20 m/s
Masala 3 ⭐⭐
100 N kuch jismni 5 m ga siljitdi (kuch va harakat bir yo'nalishda). Bajarilgan ish?
Yechim
W=Fdcosθ=100×5×cos0°=500 J
Masala 4 ⭐⭐
Motor 2000 W quvvat bilan ishlaydi. 1 daqiqada qancha ish bajaradi?
Yechim
W=P×t=2000×60=120000 J = 120 kJ
Masala 5 ⭐⭐
Prujina (k = 400 N/m) 0.2 m ga siqildi. Potensial energiyasi?
Yechim
PE=21kx2=21(400)(0.04)=8 J
Masala 6 ⭐⭐
3 kg jism 8 m/s tezlik bilan harakatlanmoqda. Impulsini toping.
Yechim
p=mv=3×8=24 kg·m/s
Masala 7 ⭐⭐
10 N kuch 5 s davomida jismga ta'sir qildi. Impuls (impulse) qancha?
Yechim
J=F×t=10×5=50 N·s = 50 kg·m/s
Masala 8 ⭐⭐
1500 kg avtomobil 20 m/s dan 30 m/s ga tezlashdi. Kinetik energiya o'zgarishi?
Yechim
ΔKE=21m(v22−v12)=21(1500)(900−400)
=750×500=375000 J = 375 kJ
Masala 9 ⭐⭐
50 N kuch 60° burchak ostida 4 m ga siljitdi. Ish?
Yechim
W=Fdcosθ=50×4×cos60°=200×0.5=100 J
Masala 10 ⭐⭐
2 kg jism 5 m/s, 3 kg jism -2 m/s tezlikda. Sistemaning umumiy impulsi?
Yechim
ptotal=m1v1+m2v2=2(5)+3(−2)=10−6=4 kg·m/s
O'rtacha Masalalar (11-18)
Masala 11 ⭐⭐⭐
2 kg jism 10 m balandlikdan prujinaga (k = 5000 N/m) tushdi. Prujina maksimal qancha siqiladi?
Yechim
Energiya saqlanishi:
mgh=21kx2
Lekin jism prujinani siqganda ham balandlik yo'qotadi:
mg(h+x)=21kx2
2×10×(10+x)=21(5000)x2
200+20x=2500x2
2500x2−20x−200=0
x=500020+400+2000000=500020+1414=0.287 m
Masala 12 ⭐⭐⭐
Elastik to'qnashuv: 4 kg jism 6 m/s, 2 kg jism tinch. To'qnashuvdan keyingi tezliklar?
Yechim
v1′=m1+m2(m1−m2)v1=6(4−2)(6)=612=2 m/s
v2′=m1+m22m1v1=62(4)(6)=8 m/s
Masala 13 ⭐⭐⭐
5 kg jism 30° qiya tekislikdan 10 m sirpanib tushdi. Ishqalanish μ=0.2. Oxirgi tezlik?
Yechim
Balandlik o'zgarishi: h=10sin30°=5 m
Ishqalanish ishi:
Wf=−μmgcos30°×d=−0.2(5)(10)(0.866)(10)=−86.6 J
Energiya:
mgh+Wf=21mv2
5(10)(5)−86.6=21(5)v2
250−86.6=2.5v2
v=65.36=8.08 m/s
Masala 14 ⭐⭐⭐
Noelastik to'qnashuv: 1000 kg avtomobil 20 m/s va 1500 kg avtomobil 10 m/s (qarama-qarshi). Yakuniy tezlik va yo'qotilgan energiya?
Yechim
Impuls saqlanishi:
m1v1+m2v2=(m1+m2)vf
1000(20)+1500(−10)=2500vf
20000−15000=2500vf
vf=2 m/s
Yo'qotilgan energiya:
KEi=21(1000)(400)+21(1500)(100)=200000+75000=275000 J
KEf=21(2500)(4)=5000 J
ΔKE=275000−5000=270000 J = 270 kJ
Masala 15 ⭐⭐⭐
Dron (2 kg) 15 m balandlikda hovering qilmoqda. 3 m/s tezlik bilan yuqoriga ko'tarila boshladi. Qo'shimcha kinetik energiya?
Yechim
ΔKE=21mv2=21(2)(9)=9 J
Motor bu energiyani berishi kerak (+ hovering uchun quvvat).
Masala 16 ⭐⭐⭐
Mayatnik (1 kg, 2 m ip) 45° dan qo'yib yuborildi. Eng past nuqtadagi tezlik?
Yechim
Balandlik o'zgarishi:
h=L−Lcos45°=L(1−cos45°)=2(1−0.707)=0.586 m
mgh=21mv2
v=2gh=2(10)(0.586)=3.42 m/s
Masala 17 ⭐⭐⭐
Robot (20 kg) 2 m/s tezlikda harakatlanmoqda. 100 N kuch 3 m da to'xtatadi. Ishqalanish kuchi?
Yechim
Boshlang'ich KE: 21(20)(4)=40 J
Motor ishi: Wmotor=100×3=300 J
Ish-energiya: Wnet=ΔKE
Wmotor−Wf=0−40
300−Wf=−40
Wf=340 J
Ishqalanish kuchi: f=dWf=3340=113.3 N
Masala 18 ⭐⭐⭐
Avtomobil (1200 kg) 25 m/s tezlikda. Tormoz quvvati 50 kW. To'xtash vaqti va masofasi?
Yechim
Boshlang'ich KE: 21(1200)(625)=375000 J
To'xtash vaqti: t=PKE=50000375000=7.5 s
O'rtacha tezlik: vˉ=225=12.5 m/s
Masofa: d=vˉ×t=12.5×7.5=93.75 m
Murakkab Masalalar (19-25)
Masala 19 ⭐⭐⭐⭐
Raketa (1000 kg) vertikal uchmoqda. Exhaust tezligi 2000 m/s, yonilg'i sarfi 10 kg/s. 50 s dan keyin tezlik? (Tsiolkovsky)
Yechim
m0=1000 kg, mf=1000−10(50)=500 kg
Tsiolkovsky (gravitatsiyasiz):
Δv=velnmfm0=2000ln5001000=2000ln2=1386 m/s
Gravitatsiya ta'siri:
Δvactual=velnmfm0−gt=1386−10(50)=886 m/s
Masala 20 ⭐⭐⭐⭐
Quadcopter (2 kg) hovering qilmoqda (balandlik 50 m). Batareya 100 Wh. Uchish vaqti? (Hovering quvvati P=2ρA(mg)3/2, ρ=1.2 kg/m³, A = 0.1 m²)
Yechim
P=2×1.2×0.1(2×10)3/2=0.2489.44=0.4989.44=182.5 W
Batareya energiyasi: 100 Wh = 100×3600=360000 J
Uchish vaqti: t=182.5360000=1973 s ≈ 33 min
Masala 21 ⭐⭐⭐⭐
Ballistik mayatnik: 10 g o'q 500 m/s tezlikda 2 kg blokka kirib qoldi. Blok qancha balandlikka ko'tariladi?
Yechim
1-qadam: Noelastik to'qnashuv (impuls saqlanishi)
moqvoq=(moq+mblok)vf
0.01(500)=(2.01)vf
vf=2.015=2.49 m/s
2-qadam: Energiya saqlanishi (ko'tarilish)
21mv2=mgh
h=2gv2=206.2=0.31 m
Masala 22 ⭐⭐⭐⭐
Robot qo'li (5 kg) gorizontaldan vertikal holatga 90° aylandi. Motor qancha ish bajaradi? (Uzunlik 0.8 m, massa markazi o'rtada)
Yechim
Massa markazining balandlik o'zgarishi:
Δh=2L=0.4 m
Gravitatsiya ishiga qarshi:
W=mgh=5×10×0.4=20 J
(Bu minimal ish — haqiqatda samaradorlik va dinamik effektlar hisobga olinadi)
Masala 23 ⭐⭐⭐⭐
2D elastik to'qnashuv: 2 kg jism (4, 0) m/s, 3 kg jism (0, 3) m/s. 2 kg jism to'qnashuvdan keyin (1, 2) m/s bo'lsa, 3 kg jismning tezligi?
Yechim
Impuls saqlanishi (vektor):
m1v1+m2v2=m1v1′+m2v2′
X: 2(4)+3(0)=2(1)+3v2x′
8=2+3v2x′
v2x′=2 m/s
Y: 2(0)+3(3)=2(2)+3v2y′
9=4+3v2y′
v2y′=35 m/s
v2′=(2,1.67) m/s
Masala 24 ⭐⭐⭐⭐
Figure skater (60 kg, I₁ = 3 kg·m²) qo'llarini yig'di (I₂ = 1.5 kg·m²). Boshlang'ich ω₁ = 2 rad/s. Yangi burchak tezlik va kinetik energiya o'zgarishi?
Yechim
Burchak impuls saqlanishi:
I1ω1=I2ω2
ω2=I2I1ω1=1.53×2=4 rad/s
Kinetik energiya:
KE1=21I1ω12=21(3)(4)=6 J
KE2=21I2ω22=21(1.5)(16)=12 J
ΔKE=12−6=6 J (ortdi!)
Energiya skater mushak kuchidan keldi.
Masala 25 ⭐⭐⭐⭐
Kosmik kema (10000 kg, v = 100 m/s) 1000 kg yuk qismini 50 m/s nisbiy tezlikda orqaga uloqtirdi. Kemaning yangi tezligi?
Yechim
Impuls saqlanishi:
(mkema+myuk)v0=mkemav1+myukv2
Yuk tezligi (kema sanoq sistemasida): v2=v1−50
10000(100)=9000v1+1000(v1−50)
1000000=9000v1+1000v1−50000
1050000=10000v1
v1=105 m/s
Kema 5 m/s tezlashdi.
✅ Tekshirish Ro'yxati
Keyingi Qadam
📖 2.4 Tebranishlar