Skip to main content

2.3 Energiya va Impuls — Masalalar

Jami: 25 ta | Yechim bilan:


Asosiy Masalalar (1-10)

Masala 1 ⭐⭐

5 kg jism 10 m/s tezlik bilan harakatlanmoqda. Kinetik energiyasini toping.

Yechim

KE=12mv2=12(5)(100)=250KE = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}(5)(100) = 250 J


Masala 2 ⭐⭐

2 kg jism 20 m balandlikdan tushirildi. Yerga yetgandagi tezligi? (Energiya saqlanishi)

Yechim

mgh=12mv2mgh = \frac{1}{2}mv^2

v=2gh=2×10×20=400=20v = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 10 \times 20} = \sqrt{400} = 20 m/s


Masala 3 ⭐⭐

100 N kuch jismni 5 m ga siljitdi (kuch va harakat bir yo'nalishda). Bajarilgan ish?

Yechim

W=Fdcosθ=100×5×cos0°=500W = Fd\cos\theta = 100 \times 5 \times \cos 0° = 500 J


Masala 4 ⭐⭐

Motor 2000 W quvvat bilan ishlaydi. 1 daqiqada qancha ish bajaradi?

Yechim

W=P×t=2000×60=120000W = P \times t = 2000 \times 60 = 120000 J = 120 kJ


Masala 5 ⭐⭐

Prujina (k = 400 N/m) 0.2 m ga siqildi. Potensial energiyasi?

Yechim

PE=12kx2=12(400)(0.04)=8PE = \frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}(400)(0.04) = 8 J


Masala 6 ⭐⭐

3 kg jism 8 m/s tezlik bilan harakatlanmoqda. Impulsini toping.

Yechim

p=mv=3×8=24p = mv = 3 \times 8 = 24 kg·m/s


Masala 7 ⭐⭐

10 N kuch 5 s davomida jismga ta'sir qildi. Impuls (impulse) qancha?

Yechim

J=F×t=10×5=50J = F \times t = 10 \times 5 = 50 N·s = 50 kg·m/s


Masala 8 ⭐⭐

1500 kg avtomobil 20 m/s dan 30 m/s ga tezlashdi. Kinetik energiya o'zgarishi?

Yechim

ΔKE=12m(v22v12)=12(1500)(900400)\Delta KE = \frac{1}{2}m(v_2^2 - v_1^2) = \frac{1}{2}(1500)(900 - 400) =750×500=375000= 750 \times 500 = 375000 J = 375 kJ


Masala 9 ⭐⭐

50 N kuch 60° burchak ostida 4 m ga siljitdi. Ish?

Yechim

W=Fdcosθ=50×4×cos60°=200×0.5=100W = Fd\cos\theta = 50 \times 4 \times \cos 60° = 200 \times 0.5 = 100 J


Masala 10 ⭐⭐

2 kg jism 5 m/s, 3 kg jism -2 m/s tezlikda. Sistemaning umumiy impulsi?

Yechim

ptotal=m1v1+m2v2=2(5)+3(2)=106=4p_{total} = m_1v_1 + m_2v_2 = 2(5) + 3(-2) = 10 - 6 = 4 kg·m/s


O'rtacha Masalalar (11-18)

Masala 11 ⭐⭐⭐

2 kg jism 10 m balandlikdan prujinaga (k = 5000 N/m) tushdi. Prujina maksimal qancha siqiladi?

Yechim

Energiya saqlanishi: mgh=12kx2mgh = \frac{1}{2}kx^2

Lekin jism prujinani siqganda ham balandlik yo'qotadi: mg(h+x)=12kx2mg(h + x) = \frac{1}{2}kx^2

2×10×(10+x)=12(5000)x22 \times 10 \times (10 + x) = \frac{1}{2}(5000)x^2

200+20x=2500x2200 + 20x = 2500x^2

2500x220x200=02500x^2 - 20x - 200 = 0

x=20+400+20000005000=20+14145000=0.287x = \frac{20 + \sqrt{400 + 2000000}}{5000} = \frac{20 + 1414}{5000} = 0.287 m


Masala 12 ⭐⭐⭐

Elastik to'qnashuv: 4 kg jism 6 m/s, 2 kg jism tinch. To'qnashuvdan keyingi tezliklar?

Yechim

v1=(m1m2)v1m1+m2=(42)(6)6=126=2v_1' = \frac{(m_1-m_2)v_1}{m_1+m_2} = \frac{(4-2)(6)}{6} = \frac{12}{6} = 2 m/s

v2=2m1v1m1+m2=2(4)(6)6=8v_2' = \frac{2m_1 v_1}{m_1+m_2} = \frac{2(4)(6)}{6} = 8 m/s


Masala 13 ⭐⭐⭐

5 kg jism 30° qiya tekislikdan 10 m sirpanib tushdi. Ishqalanish μ=0.2\mu = 0.2. Oxirgi tezlik?

Yechim

Balandlik o'zgarishi: h=10sin30°=5h = 10\sin 30° = 5 m

Ishqalanish ishi: Wf=μmgcos30°×d=0.2(5)(10)(0.866)(10)=86.6W_f = -\mu mg\cos 30° \times d = -0.2(5)(10)(0.866)(10) = -86.6 J

Energiya: mgh+Wf=12mv2mgh + W_f = \frac{1}{2}mv^2

5(10)(5)86.6=12(5)v25(10)(5) - 86.6 = \frac{1}{2}(5)v^2

25086.6=2.5v2250 - 86.6 = 2.5v^2

v=65.36=8.08v = \sqrt{65.36} = 8.08 m/s


Masala 14 ⭐⭐⭐

Noelastik to'qnashuv: 1000 kg avtomobil 20 m/s va 1500 kg avtomobil 10 m/s (qarama-qarshi). Yakuniy tezlik va yo'qotilgan energiya?

Yechim

Impuls saqlanishi: m1v1+m2v2=(m1+m2)vfm_1v_1 + m_2v_2 = (m_1+m_2)v_f

1000(20)+1500(10)=2500vf1000(20) + 1500(-10) = 2500 v_f

2000015000=2500vf20000 - 15000 = 2500 v_f

vf=2v_f = 2 m/s

Yo'qotilgan energiya: KEi=12(1000)(400)+12(1500)(100)=200000+75000=275000KE_i = \frac{1}{2}(1000)(400) + \frac{1}{2}(1500)(100) = 200000 + 75000 = 275000 J

KEf=12(2500)(4)=5000KE_f = \frac{1}{2}(2500)(4) = 5000 J

ΔKE=2750005000=270000\Delta KE = 275000 - 5000 = 270000 J = 270 kJ


Masala 15 ⭐⭐⭐

Dron (2 kg) 15 m balandlikda hovering qilmoqda. 3 m/s tezlik bilan yuqoriga ko'tarila boshladi. Qo'shimcha kinetik energiya?

Yechim

ΔKE=12mv2=12(2)(9)=9\Delta KE = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}(2)(9) = 9 J

Motor bu energiyani berishi kerak (+ hovering uchun quvvat).


Masala 16 ⭐⭐⭐

Mayatnik (1 kg, 2 m ip) 45° dan qo'yib yuborildi. Eng past nuqtadagi tezlik?

Yechim

Balandlik o'zgarishi: h=LLcos45°=L(1cos45°)=2(10.707)=0.586h = L - L\cos 45° = L(1 - \cos 45°) = 2(1 - 0.707) = 0.586 m

mgh=12mv2mgh = \frac{1}{2}mv^2

v=2gh=2(10)(0.586)=3.42v = \sqrt{2gh} = \sqrt{2(10)(0.586)} = 3.42 m/s


Masala 17 ⭐⭐⭐

Robot (20 kg) 2 m/s tezlikda harakatlanmoqda. 100 N kuch 3 m da to'xtatadi. Ishqalanish kuchi?

Yechim

Boshlang'ich KE: 12(20)(4)=40\frac{1}{2}(20)(4) = 40 J

Motor ishi: Wmotor=100×3=300W_{motor} = 100 \times 3 = 300 J

Ish-energiya: Wnet=ΔKEW_{net} = \Delta KE WmotorWf=040W_{motor} - W_f = 0 - 40 300Wf=40300 - W_f = -40 Wf=340W_f = 340 J

Ishqalanish kuchi: f=Wfd=3403=113.3f = \frac{W_f}{d} = \frac{340}{3} = 113.3 N


Masala 18 ⭐⭐⭐

Avtomobil (1200 kg) 25 m/s tezlikda. Tormoz quvvati 50 kW. To'xtash vaqti va masofasi?

Yechim

Boshlang'ich KE: 12(1200)(625)=375000\frac{1}{2}(1200)(625) = 375000 J

To'xtash vaqti: t=KEP=37500050000=7.5t = \frac{KE}{P} = \frac{375000}{50000} = 7.5 s

O'rtacha tezlik: vˉ=252=12.5\bar{v} = \frac{25}{2} = 12.5 m/s

Masofa: d=vˉ×t=12.5×7.5=93.75d = \bar{v} \times t = 12.5 \times 7.5 = 93.75 m


Murakkab Masalalar (19-25)

Masala 19 ⭐⭐⭐⭐

Raketa (1000 kg) vertikal uchmoqda. Exhaust tezligi 2000 m/s, yonilg'i sarfi 10 kg/s. 50 s dan keyin tezlik? (Tsiolkovsky)

Yechim

m0=1000m_0 = 1000 kg, mf=100010(50)=500m_f = 1000 - 10(50) = 500 kg

Tsiolkovsky (gravitatsiyasiz): Δv=velnm0mf=2000ln1000500=2000ln2=1386\Delta v = v_e \ln\frac{m_0}{m_f} = 2000 \ln\frac{1000}{500} = 2000 \ln 2 = 1386 m/s

Gravitatsiya ta'siri: Δvactual=velnm0mfgt=138610(50)=886\Delta v_{actual} = v_e \ln\frac{m_0}{m_f} - gt = 1386 - 10(50) = 886 m/s


Masala 20 ⭐⭐⭐⭐

Quadcopter (2 kg) hovering qilmoqda (balandlik 50 m). Batareya 100 Wh. Uchish vaqti? (Hovering quvvati P=(mg)3/22ρAP = \frac{(mg)^{3/2}}{\sqrt{2\rho A}}, ρ=1.2\rho = 1.2 kg/m³, A = 0.1 m²)

Yechim

P=(2×10)3/22×1.2×0.1=89.440.24=89.440.49=182.5P = \frac{(2 \times 10)^{3/2}}{\sqrt{2 \times 1.2 \times 0.1}} = \frac{89.44}{\sqrt{0.24}} = \frac{89.44}{0.49} = 182.5 W

Batareya energiyasi: 100100 Wh = 100×3600=360000100 \times 3600 = 360000 J

Uchish vaqti: t=360000182.5=1973t = \frac{360000}{182.5} = 1973 s ≈ 33 min


Masala 21 ⭐⭐⭐⭐

Ballistik mayatnik: 10 g o'q 500 m/s tezlikda 2 kg blokka kirib qoldi. Blok qancha balandlikka ko'tariladi?

Yechim

1-qadam: Noelastik to'qnashuv (impuls saqlanishi) moqvoq=(moq+mblok)vfm_{oq}v_{oq} = (m_{oq} + m_{blok})v_f

0.01(500)=(2.01)vf0.01(500) = (2.01)v_f

vf=52.01=2.49v_f = \frac{5}{2.01} = 2.49 m/s

2-qadam: Energiya saqlanishi (ko'tarilish) 12mv2=mgh\frac{1}{2}mv^2 = mgh

h=v22g=6.220=0.31h = \frac{v^2}{2g} = \frac{6.2}{20} = 0.31 m


Masala 22 ⭐⭐⭐⭐

Robot qo'li (5 kg) gorizontaldan vertikal holatga 90° aylandi. Motor qancha ish bajaradi? (Uzunlik 0.8 m, massa markazi o'rtada)

Yechim

Massa markazining balandlik o'zgarishi: Δh=L2=0.4\Delta h = \frac{L}{2} = 0.4 m

Gravitatsiya ishiga qarshi: W=mgh=5×10×0.4=20W = mgh = 5 \times 10 \times 0.4 = 20 J

(Bu minimal ish — haqiqatda samaradorlik va dinamik effektlar hisobga olinadi)


Masala 23 ⭐⭐⭐⭐

2D elastik to'qnashuv: 2 kg jism (4, 0) m/s, 3 kg jism (0, 3) m/s. 2 kg jism to'qnashuvdan keyin (1, 2) m/s bo'lsa, 3 kg jismning tezligi?

Yechim

Impuls saqlanishi (vektor): m1v1+m2v2=m1v1+m2v2m_1\vec{v}_1 + m_2\vec{v}_2 = m_1\vec{v}_1' + m_2\vec{v}_2'

X: 2(4)+3(0)=2(1)+3v2x2(4) + 3(0) = 2(1) + 3v_{2x}' 8=2+3v2x8 = 2 + 3v_{2x}' v2x=2v_{2x}' = 2 m/s

Y: 2(0)+3(3)=2(2)+3v2y2(0) + 3(3) = 2(2) + 3v_{2y}' 9=4+3v2y9 = 4 + 3v_{2y}' v2y=53v_{2y}' = \frac{5}{3} m/s

v2=(2,1.67)\vec{v}_2' = (2, 1.67) m/s


Masala 24 ⭐⭐⭐⭐

Figure skater (60 kg, I₁ = 3 kg·m²) qo'llarini yig'di (I₂ = 1.5 kg·m²). Boshlang'ich ω₁ = 2 rad/s. Yangi burchak tezlik va kinetik energiya o'zgarishi?

Yechim

Burchak impuls saqlanishi: I1ω1=I2ω2I_1\omega_1 = I_2\omega_2

ω2=I1ω1I2=3×21.5=4\omega_2 = \frac{I_1\omega_1}{I_2} = \frac{3 \times 2}{1.5} = 4 rad/s

Kinetik energiya: KE1=12I1ω12=12(3)(4)=6KE_1 = \frac{1}{2}I_1\omega_1^2 = \frac{1}{2}(3)(4) = 6 J

KE2=12I2ω22=12(1.5)(16)=12KE_2 = \frac{1}{2}I_2\omega_2^2 = \frac{1}{2}(1.5)(16) = 12 J

ΔKE=126=6\Delta KE = 12 - 6 = 6 J (ortdi!)

Energiya skater mushak kuchidan keldi.


Masala 25 ⭐⭐⭐⭐

Kosmik kema (10000 kg, v = 100 m/s) 1000 kg yuk qismini 50 m/s nisbiy tezlikda orqaga uloqtirdi. Kemaning yangi tezligi?

Yechim

Impuls saqlanishi: (mkema+myuk)v0=mkemav1+myukv2(m_{kema} + m_{yuk})v_0 = m_{kema}v_1 + m_{yuk}v_2

Yuk tezligi (kema sanoq sistemasida): v2=v150v_2 = v_1 - 50

10000(100)=9000v1+1000(v150)10000(100) = 9000 v_1 + 1000(v_1 - 50)

1000000=9000v1+1000v1500001000000 = 9000v_1 + 1000v_1 - 50000

1050000=10000v11050000 = 10000v_1

v1=105v_1 = 105 m/s

Kema 5 m/s tezlashdi.


✅ Tekshirish Ro'yxati

  • 1-10: Asosiy energiya va impuls
  • 11-18: O'rtacha masalalar
  • 19-25: Murakkab masalalar

Keyingi Qadam

📖 2.4 Tebranishlar