Jami: 35 ta | Yechim bilan: ✅
Asosiy Masalalar (1-12)
Masala 1 ⭐⭐
5 kg massali jismga 20 N kuch ta'sir etmoqda. Tezlanishni toping.
Yechim F = m a F = ma F = ma
a = F m = 20 5 = 4 a = \frac{F}{m} = \frac{20}{5} = 4 a = m F = 5 20 = 4 m/s²
Masala 2 ⭐⭐
Avtomobil (1500 kg) 3 m/s² tezlanish bilan harakatlanyapti. Motor kuchini toping (ishqalanishni hisobga olmang).
Yechim F = m a = 1500 × 3 = 4500 F = ma = 1500 \times 3 = 4500 F = ma = 1500 × 3 = 4500 N = 4.5 kN
Masala 3 ⭐⭐
10 kg jism gorizontal sirtda turibdi. Ishqalanish koeffitsienti μ = 0.3 \mu = 0.3 μ = 0.3 . Jismni harakatga keltirish uchun minimal kuch?
Yechim N = m g = 10 × 10 = 100 N = mg = 10 \times 10 = 100 N = m g = 10 × 10 = 100 N
f m a x = μ N = 0.3 × 100 = 30 f_{max} = \mu N = 0.3 \times 100 = 30 f ma x = μ N = 0.3 × 100 = 30 N
Minimal kuch: 30 N (statik ishqalanishni yengish uchun)
Masala 4 ⭐⭐
2 kg jism erkin tushmoqda. Havo qarshiligi 5 N. Tezlanishni toping.
Yechim W = m g = 2 × 10 = 20 W = mg = 2 \times 10 = 20 W = m g = 2 × 10 = 20 N (pastga)
F D = 5 F_D = 5 F D = 5 N (yuqoriga)
F n e t = W − F D = 20 − 5 = 15 F_{net} = W - F_D = 20 - 5 = 15 F n e t = W − F D = 20 − 5 = 15 N
a = F n e t m = 15 2 = 7.5 a = \frac{F_{net}}{m} = \frac{15}{2} = 7.5 a = m F n e t = 2 15 = 7.5 m/s²
Masala 5 ⭐⭐
Lift 800 kg, unda 70 kg odam turibdi. Lift 2 m/s² bilan yuqoriga ko'tarilmoqda. Arqon tarangligini toping.
Yechim Umumiy massa: m = 800 + 70 = 870 m = 800 + 70 = 870 m = 800 + 70 = 870 kg
T − m g = m a T - mg = ma T − m g = ma
T = m ( g + a ) = 870 ( 10 + 2 ) = 870 × 12 = 10440 T = m(g + a) = 870(10 + 2) = 870 \times 12 = 10440 T = m ( g + a ) = 870 ( 10 + 2 ) = 870 × 12 = 10440 N ≈ 10.4 kN
Masala 6 ⭐⭐
30° qiya tekislikda 5 kg jism. Ishqalanish koeffitsienti 0.2. Tezlanishni toping.
Yechim N = m g cos 30 ° = 5 × 10 × 0.866 = 43.3 N = mg\cos 30° = 5 \times 10 \times 0.866 = 43.3 N = m g cos 30° = 5 × 10 × 0.866 = 43.3 N
f = μ N = 0.2 × 43.3 = 8.66 f = \mu N = 0.2 \times 43.3 = 8.66 f = μ N = 0.2 × 43.3 = 8.66 N
F p a r a l l e l = m g sin 30 ° = 5 × 10 × 0.5 = 25 F_{parallel} = mg\sin 30° = 5 \times 10 \times 0.5 = 25 F p a r a l l e l = m g sin 30° = 5 × 10 × 0.5 = 25 N
F n e t = 25 − 8.66 = 16.34 F_{net} = 25 - 8.66 = 16.34 F n e t = 25 − 8.66 = 16.34 N
a = F n e t m = 16.34 5 = 3.27 a = \frac{F_{net}}{m} = \frac{16.34}{5} = 3.27 a = m F n e t = 5 16.34 = 3.27 m/s²
Masala 7 ⭐⭐
Ip bilan bog'langan 3 kg va 5 kg jismlar. 3 kg jismga 40 N kuch qo'yilgan. Ip tarangligini toping (ishqalanishsiz).
Yechim Umumiy tezlanish:
a = F m 1 + m 2 = 40 3 + 5 = 5 a = \frac{F}{m_1 + m_2} = \frac{40}{3 + 5} = 5 a = m 1 + m 2 F = 3 + 5 40 = 5 m/s²
5 kg jism uchun:
T = m 2 × a = 5 × 5 = 25 T = m_2 \times a = 5 \times 5 = 25 T = m 2 × a = 5 × 5 = 25 N
Masala 8 ⭐⭐
Robot g'ildiragi 0.1 m radiusli. Motor 2 N·m moment beradi. Robot massasi 10 kg. Tezlanishni toping (ishqalanishsiz).
Yechim G'ildirak kuchi:
F = τ r = 2 0.1 = 20 F = \frac{\tau}{r} = \frac{2}{0.1} = 20 F = r τ = 0.1 2 = 20 N
Tezlanish:
a = F m = 20 10 = 2 a = \frac{F}{m} = \frac{20}{10} = 2 a = m F = 10 20 = 2 m/s²
Masala 9 ⭐⭐
1000 kg avtomobil 20 m/s tezlikda ketayotib, 5 s da to'xtadi. Tormoz kuchini toping.
Yechim a = v − v 0 t = 0 − 20 5 = − 4 a = \frac{v - v_0}{t} = \frac{0 - 20}{5} = -4 a = t v − v 0 = 5 0 − 20 = − 4 m/s²
F = m a = 1000 × 4 = 4000 F = ma = 1000 \times 4 = 4000 F = ma = 1000 × 4 = 4000 N = 4 kN
Masala 10 ⭐⭐
500 m radiusli egri yo'lda 30 m/s tezlikda harakatlanayotgan 1200 kg avtomobil. Markazga intilma kuchni toping.
Yechim F c = m v 2 r = 1200 × 900 500 = 1080000 500 = 2160 F_c = \frac{mv^2}{r} = \frac{1200 \times 900}{500} = \frac{1080000}{500} = 2160 F c = r m v 2 = 500 1200 × 900 = 500 1080000 = 2160 N
Masala 11 ⭐⭐
Quadcopter massasi 2 kg. Havoda qo'zg'almasdan turishda har bir motor qancha kuch berishi kerak? (4 ta motor)
Yechim Umumiy ko'tarish kuchi = og'irlik
F t o t a l = m g = 2 × 10 = 20 F_{total} = mg = 2 \times 10 = 20 F t o t a l = m g = 2 × 10 = 20 N
Har bir motor:
F m o t o r = 20 4 = 5 F_{motor} = \frac{20}{4} = 5 F m o t or = 4 20 = 5 N
Masala 12 ⭐⭐
Prujina bikrligi k = 500 N/m. 10 cm cho'zilgan. Prujina kuchini va agar 2 kg jism ulangan bo'lsa, tezlanishni toping.
Yechim F = k x = 500 × 0.1 = 50 F = kx = 500 \times 0.1 = 50 F = k x = 500 × 0.1 = 50 N
a = F m = 50 2 = 25 a = \frac{F}{m} = \frac{50}{2} = 25 a = m F = 2 50 = 25 m/s²
O'rtacha Masalalar (13-25)
Masala 13 ⭐⭐⭐
Dron (1.5 kg) vertikal 3 m/s² tezlanish bilan ko'tarilmoqda. Propellerlar umumiy itarish kuchini toping.
Yechim F − m g = m a F - mg = ma F − m g = ma
F = m ( g + a ) = 1.5 ( 10 + 3 ) = 1.5 × 13 = 19.5 F = m(g + a) = 1.5(10 + 3) = 1.5 \times 13 = 19.5 F = m ( g + a ) = 1.5 ( 10 + 3 ) = 1.5 × 13 = 19.5 N
Masala 14 ⭐⭐⭐
Atwood mashinasi: 8 kg va 6 kg jismlar. Tezlanish va ip tarangligini toping.
Yechim a = ( m 1 − m 2 ) g m 1 + m 2 = ( 8 − 6 ) × 10 14 = 20 14 = 1.43 a = \frac{(m_1 - m_2)g}{m_1 + m_2} = \frac{(8-6) \times 10}{14} = \frac{20}{14} = 1.43 a = m 1 + m 2 ( m 1 − m 2 ) g = 14 ( 8 − 6 ) × 10 = 14 20 = 1.43 m/s²
T = 2 m 1 m 2 g m 1 + m 2 = 2 × 8 × 6 × 10 14 = 960 14 = 68.6 T = \frac{2m_1 m_2 g}{m_1 + m_2} = \frac{2 \times 8 \times 6 \times 10}{14} = \frac{960}{14} = 68.6 T = m 1 + m 2 2 m 1 m 2 g = 14 2 × 8 × 6 × 10 = 14 960 = 68.6 N
Masala 15 ⭐⭐⭐
45° qiya tekislikda 10 kg jismni bir tekisda yuqoriga tortish uchun qanday kuch kerak? μ = 0.25 \mu = 0.25 μ = 0.25
Yechim N = m g cos 45 ° = 100 × 0.707 = 70.7 N = mg\cos 45° = 100 \times 0.707 = 70.7 N = m g cos 45° = 100 × 0.707 = 70.7 N
f = μ N = 0.25 × 70.7 = 17.7 f = \mu N = 0.25 \times 70.7 = 17.7 f = μ N = 0.25 × 70.7 = 17.7 N (pastga, harakatga qarshi)
Tekislik bo'ylab gravitatsiya: m g sin 45 ° = 70.7 mg\sin 45° = 70.7 m g sin 45° = 70.7 N (pastga)
Bir tekisda tortish (a = 0 a = 0 a = 0 ):
F = m g sin 45 ° + f = 70.7 + 17.7 = 88.4 F = mg\sin 45° + f = 70.7 + 17.7 = 88.4 F = m g sin 45° + f = 70.7 + 17.7 = 88.4 N
Masala 16 ⭐⭐⭐
60 kg parashyutchi terminal tezlikka erishdi. Havo qarshiligi kuchini va C D A = 1.2 C_D A = 1.2 C D A = 1.2 m² bo'lsa, terminal tezlikni toping. (ρ = 1.2 \rho = 1.2 ρ = 1.2 kg/m³)
Yechim Terminal tezlikda: F D = m g = 60 × 10 = 600 F_D = mg = 60 \times 10 = 600 F D = m g = 60 × 10 = 600 N
F D = 1 2 ρ v 2 C D A F_D = \frac{1}{2}\rho v^2 C_D A F D = 2 1 ρ v 2 C D A
600 = 1 2 × 1.2 × v 2 × 1.2 600 = \frac{1}{2} \times 1.2 \times v^2 \times 1.2 600 = 2 1 × 1.2 × v 2 × 1.2
v 2 = 600 0.72 = 833.3 v^2 = \frac{600}{0.72} = 833.3 v 2 = 0.72 600 = 833.3
v t = 833.3 = 28.9 v_t = \sqrt{833.3} = 28.9 v t = 833.3 = 28.9 m/s ≈ 104 km/h
Masala 17 ⭐⭐⭐
Robot (15 kg) 20° qiyalikdan ko'tarilmoqda. Motor kuchi 80 N. Ishqalanish μ = 0.1 \mu = 0.1 μ = 0.1 . Tezlanishni toping.
Yechim N = m g cos 20 ° = 150 × 0.94 = 141 N = mg\cos 20° = 150 \times 0.94 = 141 N = m g cos 20° = 150 × 0.94 = 141 N
f = μ N = 0.1 × 141 = 14.1 f = \mu N = 0.1 \times 141 = 14.1 f = μ N = 0.1 × 141 = 14.1 N
Gravitatsiya (pastga): m g sin 20 ° = 150 × 0.342 = 51.3 mg\sin 20° = 150 \times 0.342 = 51.3 m g sin 20° = 150 × 0.342 = 51.3 N
F n e t = F − m g sin 20 ° − f = 80 − 51.3 − 14.1 = 14.6 F_{net} = F - mg\sin 20° - f = 80 - 51.3 - 14.1 = 14.6 F n e t = F − m g sin 20° − f = 80 − 51.3 − 14.1 = 14.6 N
a = 14.6 15 = 0.97 a = \frac{14.6}{15} = 0.97 a = 15 14.6 = 0.97 m/s²
Masala 18 ⭐⭐⭐
100 m radiusli egri yo'lda avtomobil (μ = 0.7 \mu = 0.7 μ = 0.7 ) maksimal qanday tezlikda burilishi mumkin?
Yechim Markazga intilma kuch = ishqalanish kuchi
m v 2 r = μ m g \frac{mv^2}{r} = \mu mg r m v 2 = μ m g
v 2 = μ g r = 0.7 × 10 × 100 = 700 v^2 = \mu gr = 0.7 \times 10 \times 100 = 700 v 2 = μg r = 0.7 × 10 × 100 = 700
v m a x = 700 = 26.5 v_{max} = \sqrt{700} = 26.5 v ma x = 700 = 26.5 m/s ≈ 95 km/h
Masala 19 ⭐⭐⭐
3 ta jism ip bilan bog'langan (gorizontal): 2 kg, 3 kg, 5 kg. 2 kg jismga 50 N kuch qo'yildi. Iplar tarangligini toping.
Yechim Umumiy tezlanish:
a = 50 2 + 3 + 5 = 5 a = \frac{50}{2+3+5} = 5 a = 2 + 3 + 5 50 = 5 m/s²
2-3 orasidagi ip (T 1 T_1 T 1 ): 3 kg va 5 kg ni tortishi kerak
T 1 = ( 3 + 5 ) × 5 = 40 T_1 = (3+5) \times 5 = 40 T 1 = ( 3 + 5 ) × 5 = 40 N
3-5 orasidagi ip (T 2 T_2 T 2 ): faqat 5 kg ni tortadi
T 2 = 5 × 5 = 25 T_2 = 5 \times 5 = 25 T 2 = 5 × 5 = 25 N
Masala 20 ⭐⭐⭐
Prujinada (k = 200 N/m) 0.5 kg jism osilgan. Muvozanat holatidan 5 cm pastga tortib qo'yib yuborildi. Maksimal tezlanishni toping.
Yechim Maksimal cho'zilishda (5 cm qo'shimcha) maksimal kuch:
F m a x = k × x m a x = 200 × 0.05 = 10 F_{max} = k \times x_{max} = 200 \times 0.05 = 10 F ma x = k × x ma x = 200 × 0.05 = 10 N
Lekin muvozanatda prujina allaqachon cho'zilgan:
x e q = m g k = 0.5 × 10 200 = 0.025 x_{eq} = \frac{mg}{k} = \frac{0.5 \times 10}{200} = 0.025 x e q = k m g = 200 0.5 × 10 = 0.025 m
Maksimal tezlanish (5 cm pastda):
F s p r i n g = k ( x e q + 0.05 ) = 200 × 0.075 = 15 F_{spring} = k(x_{eq} + 0.05) = 200 \times 0.075 = 15 F s p r in g = k ( x e q + 0.05 ) = 200 × 0.075 = 15 N
F n e t = F s p r i n g − m g = 15 − 5 = 10 F_{net} = F_{spring} - mg = 15 - 5 = 10 F n e t = F s p r in g − m g = 15 − 5 = 10 N
a m a x = 10 0.5 = 20 a_{max} = \frac{10}{0.5} = 20 a ma x = 0.5 10 = 20 m/s²
Masala 21 ⭐⭐⭐
Quadcopter (2 kg) 30° burilgan holda gorizontal uchmoqda. Propellerlar itarish kuchini va gorizontal tezlanishni toping.
Yechim Vertikal muvozanat:
F cos 30 ° = m g F\cos 30° = mg F cos 30° = m g
F = m g cos 30 ° = 20 0.866 = 23.1 F = \frac{mg}{\cos 30°} = \frac{20}{0.866} = 23.1 F = c o s 30° m g = 0.866 20 = 23.1 N
Gorizontal kuch:
F h = F sin 30 ° = 23.1 × 0.5 = 11.55 F_h = F\sin 30° = 23.1 \times 0.5 = 11.55 F h = F sin 30° = 23.1 × 0.5 = 11.55 N
Gorizontal tezlanish:
a h = F h m = 11.55 2 = 5.78 a_h = \frac{F_h}{m} = \frac{11.55}{2} = 5.78 a h = m F h = 2 11.55 = 5.78 m/s²
Masala 22 ⭐⭐⭐
0.5 m uzunlikdagi ipda 1 kg jism konussimon mayatnik sifatida 30° burchak ostida aylanmoqda. Ip tarangligi va aylanish davri?
Yechim Vertikal: T cos 30 ° = m g T\cos 30° = mg T cos 30° = m g
T = 10 0.866 = 11.5 T = \frac{10}{0.866} = 11.5 T = 0.866 10 = 11.5 N
Gorizontal (markazga intilma):
T sin 30 ° = m v 2 r T\sin 30° = \frac{mv^2}{r} T sin 30° = r m v 2
Aylanish radiusi: r = L sin 30 ° = 0.5 × 0.5 = 0.25 r = L\sin 30° = 0.5 \times 0.5 = 0.25 r = L sin 30° = 0.5 × 0.5 = 0.25 m
11.5 × 0.5 = 1 × v 2 0.25 11.5 \times 0.5 = \frac{1 \times v^2}{0.25} 11.5 × 0.5 = 0.25 1 × v 2
v 2 = 1.44 v^2 = 1.44 v 2 = 1.44
v = 1.2 v = 1.2 v = 1.2 m/s
Davr: T p e r i o d = 2 π r v = 2 π × 0.25 1.2 = 1.31 T_{period} = \frac{2\pi r}{v} = \frac{2\pi \times 0.25}{1.2} = 1.31 T p er i o d = v 2 π r = 1.2 2 π × 0.25 = 1.31 s
Masala 23 ⭐⭐⭐
Raketa (500 kg) vertikal ko'tarilmoqda. Dvigatel 8000 N itarish beradi. 10 s dagi balandlik va tezlik?
Yechim F n e t = F − m g = 8000 − 5000 = 3000 F_{net} = F - mg = 8000 - 5000 = 3000 F n e t = F − m g = 8000 − 5000 = 3000 N
a = 3000 500 = 6 a = \frac{3000}{500} = 6 a = 500 3000 = 6 m/s²
v = a t = 6 × 10 = 60 v = at = 6 \times 10 = 60 v = a t = 6 × 10 = 60 m/s
h = 1 2 a t 2 = 0.5 × 6 × 100 = 300 h = \frac{1}{2}at^2 = 0.5 \times 6 \times 100 = 300 h = 2 1 a t 2 = 0.5 × 6 × 100 = 300 m
Masala 24 ⭐⭐⭐
Differensial drive robot (10 kg). Chap motor 5 N, o'ng motor 7 N kuch beradi. G'ildiraklar orasidagi masofa 0.4 m. Chiziqli va burchak tezlanishni toping.
Yechim Umumiy kuch: F = F L + F R = 5 + 7 = 12 F = F_L + F_R = 5 + 7 = 12 F = F L + F R = 5 + 7 = 12 N
Chiziqli tezlanish:
a = F m = 12 10 = 1.2 a = \frac{F}{m} = \frac{12}{10} = 1.2 a = m F = 10 12 = 1.2 m/s²
Aylanuvchi moment (massa markaziga nisbatan):
τ = ( F R − F L ) × L 2 = ( 7 − 5 ) × 0.4 2 = 0.4 \tau = \frac{(F_R - F_L) \times L}{2} = \frac{(7-5) \times 0.4}{2} = 0.4 τ = 2 ( F R − F L ) × L = 2 ( 7 − 5 ) × 0.4 = 0.4 N·m
Burchak tezlanish (taxminan, I ≈ 1 12 m L 2 I \approx \frac{1}{12}mL^2 I ≈ 12 1 m L 2 disk sifatida):
I ≈ 1 12 × 10 × 0.4 2 = 0.133 I \approx \frac{1}{12} \times 10 \times 0.4^2 = 0.133 I ≈ 12 1 × 10 × 0. 4 2 = 0.133 kg·m²
α = τ I = 0.4 0.133 = 3 \alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{0.4}{0.133} = 3 α = I τ = 0.133 0.4 = 3 rad/s²
Masala 25 ⭐⭐⭐
Havo sharida (V = 2 m³) 80 kg yuk. Havo zichligi 1.2 kg/m³, geliy 0.17 kg/m³. Vertikal tezlanish?
Yechim Ko'taruvchi kuch (Arximed):
F b = ρ h a v o × V × g = 1.2 × 2 × 10 = 24 F_b = \rho_{havo} \times V \times g = 1.2 \times 2 \times 10 = 24 F b = ρ ha v o × V × g = 1.2 × 2 × 10 = 24 N
Shar og'irligi:
W H e = ρ H e × V × g = 0.17 × 2 × 10 = 3.4 W_{He} = \rho_{He} \times V \times g = 0.17 \times 2 \times 10 = 3.4 W H e = ρ H e × V × g = 0.17 × 2 × 10 = 3.4 N
Yuk og'irligi:
W y u k = 80 × 10 = 800 W_{yuk} = 80 \times 10 = 800 W y u k = 80 × 10 = 800 N
Jami og'irlik: W = 3.4 + 800 = 803.4 W = 3.4 + 800 = 803.4 W = 3.4 + 800 = 803.4 N
F n e t = F b − W = 24 − 803.4 = − 779.4 F_{net} = F_b - W = 24 - 803.4 = -779.4 F n e t = F b − W = 24 − 803.4 = − 779.4 N (pastga)
Umumiy massa: m = 0.34 + 80 = 80.34 m = 0.34 + 80 = 80.34 m = 0.34 + 80 = 80.34 kg
a = − 779.4 80.34 = − 9.7 a = \frac{-779.4}{80.34} = -9.7 a = 80.34 − 779.4 = − 9.7 m/s² (tushadi)
Shar juda kichik — ko'tara olmaydi!
Murakkab Masalalar (26-35)
Masala 26 ⭐⭐⭐⭐
Quadcopter (m = 2 kg, I = 0.05 kg·m²) roll burchagi 20° ga o'zgarishi kerak. Propellerlar orasidagi masofa 0.4 m. Tezlik farqi qancha bo'lishi kerak agar 0.5 s da burilishi kerak bo'lsa?
Yechim Burchak tezlanish (20° = 0.35 rad, 0.5 s da):
θ = 1 2 α t 2 \theta = \frac{1}{2}\alpha t^2 θ = 2 1 α t 2
α = 2 θ t 2 = 2 × 0.35 0.25 = 2.8 \alpha = \frac{2\theta}{t^2} = \frac{2 \times 0.35}{0.25} = 2.8 α = t 2 2 θ = 0.25 2 × 0.35 = 2.8 rad/s²
Kerakli moment:
τ = I α = 0.05 × 2.8 = 0.14 \tau = I\alpha = 0.05 \times 2.8 = 0.14 τ = I α = 0.05 × 2.8 = 0.14 N·m
Kuch farqi (τ = Δ F × d / 2 \tau = \Delta F \times d/2 τ = Δ F × d /2 , d = 0.4 m):
Δ F = 2 τ d = 2 × 0.14 0.4 = 0.7 \Delta F = \frac{2\tau}{d} = \frac{2 \times 0.14}{0.4} = 0.7 Δ F = d 2 τ = 0.4 2 × 0.14 = 0.7 N
Masala 27 ⭐⭐⭐⭐
Raketa massasi vaqt bo'yicha: m ( t ) = 1000 − 5 t m(t) = 1000 - 5t m ( t ) = 1000 − 5 t kg. Itarish kuchi doimiy F = 15000 N. t = 100 s dagi tezlanish?
Yechim t = 100 t = 100 t = 100 s da: m = 1000 − 500 = 500 m = 1000 - 500 = 500 m = 1000 − 500 = 500 kg
a ( t ) = F − m ( t ) g m ( t ) = 15000 − 500 × 10 500 = 10000 500 = 20 a(t) = \frac{F - m(t)g}{m(t)} = \frac{15000 - 500 \times 10}{500} = \frac{10000}{500} = 20 a ( t ) = m ( t ) F − m ( t ) g = 500 15000 − 500 × 10 = 500 10000 = 20 m/s²
Masala 28 ⭐⭐⭐⭐
Robot qo'li (2 bo'g'inli) vertikal tekislikda. L 1 = 0.5 L_1 = 0.5 L 1 = 0.5 m, m 1 = 2 m_1 = 2 m 1 = 2 kg, L 2 = 0.3 L_2 = 0.3 L 2 = 0.3 m, m 2 = 1 m_2 = 1 m 2 = 1 kg. Gorizontal holatda (θ 1 = θ 2 = 0 \theta_1 = \theta_2 = 0 θ 1 = θ 2 = 0 ) birinchi bo'g'in motoriga kerak moment?
Yechim Birinchi bo'g'in massa markazi: L 1 / 2 = 0.25 L_1/2 = 0.25 L 1 /2 = 0.25 m
Ikkinchi bo'g'in massa markazi: L 1 + L 2 / 2 = 0.65 L_1 + L_2/2 = 0.65 L 1 + L 2 /2 = 0.65 m
Gravitatsiya momentlari (birinchi motor atrofida):
τ 1 = m 1 g × ( L 1 / 2 ) = 2 × 10 × 0.25 = 5 \tau_1 = m_1 g \times (L_1/2) = 2 \times 10 \times 0.25 = 5 τ 1 = m 1 g × ( L 1 /2 ) = 2 × 10 × 0.25 = 5 N·m
τ 2 = m 2 g × ( L 1 + L 2 / 2 ) = 1 × 10 × 0.65 = 6.5 \tau_2 = m_2 g \times (L_1 + L_2/2) = 1 \times 10 \times 0.65 = 6.5 τ 2 = m 2 g × ( L 1 + L 2 /2 ) = 1 × 10 × 0.65 = 6.5 N·m
Jami: τ t o t a l = 5 + 6.5 = 11.5 \tau_{total} = 5 + 6.5 = 11.5 τ t o t a l = 5 + 6.5 = 11.5 N·m
Masala 29 ⭐⭐⭐⭐
Yer sun'iy yo'ldoshi 400 km balandlikda. Orbital tezlik va markazga intilma tezlanish? (Yer R = 6371 km, g = 9.81 m/s²)
Yechim Orbital radius: r = 6371 + 400 = 6771 r = 6371 + 400 = 6771 r = 6371 + 400 = 6771 km
Gravitatsiya bu balandlikda:
g ′ = g × ( R r ) 2 = 9.81 × ( 6371 6771 ) 2 = 9.81 × 0.885 = 8.68 g' = g \times (\frac{R}{r})^2 = 9.81 \times (\frac{6371}{6771})^2 = 9.81 \times 0.885 = 8.68 g ′ = g × ( r R ) 2 = 9.81 × ( 6771 6371 ) 2 = 9.81 × 0.885 = 8.68 m/s²
Orbital tezlik:
v 2 r = g ′ \frac{v^2}{r} = g' r v 2 = g ′
v = g ′ × r = 8.68 × 6.771 × 10 6 = 7670 v = \sqrt{g' \times r} = \sqrt{8.68 \times 6.771 \times 10^6} = 7670 v = g ′ × r = 8.68 × 6.771 × 1 0 6 = 7670 m/s
Markazga intilma tezlanish = g ′ = 8.68 g' = 8.68 g ′ = 8.68 m/s²
Masala 30 ⭐⭐⭐⭐
Avtomobil (1500 kg) 30° bankli yo'lda 25 m/s tezlikda burilmoqda. Yo'l radiusini toping (ishqalanishsiz).
Yechim Bankli yo'lda ishqalanishsiz:
tan θ = v 2 r g \tan\theta = \frac{v^2}{rg} tan θ = r g v 2
r = v 2 g tan θ = 625 10 × 0.577 = 625 5.77 = 108 r = \frac{v^2}{g\tan\theta} = \frac{625}{10 \times 0.577} = \frac{625}{5.77} = 108 r = g t a n θ v 2 = 10 × 0.577 625 = 5.77 625 = 108 m
Masala 31 ⭐⭐⭐⭐
Shar (m = 0.5 kg, r = 0.1 m) qiya tekislikdan (30°) dumalab tushmoqda. Tezlanishni toping. (I = 2 5 m r 2 I = \frac{2}{5}mr^2 I = 5 2 m r 2 )
Yechim Dumalashda siljish + aylanish:
m g sin θ = m a + I α r = m a + I ⋅ a / r r = m a ( 1 + I m r 2 ) mg\sin\theta = ma + \frac{I\alpha}{r} = ma + \frac{I \cdot a/r}{r} = ma(1 + \frac{I}{mr^2}) m g sin θ = ma + r I α = ma + r I ⋅ a / r = ma ( 1 + m r 2 I )
m g sin θ = m a ( 1 + 2 5 ) mg\sin\theta = ma(1 + \frac{2}{5}) m g sin θ = ma ( 1 + 5 2 )
a = g sin 30 ° 1.4 = 10 × 0.5 1.4 = 3.57 a = \frac{g\sin 30°}{1.4} = \frac{10 \times 0.5}{1.4} = 3.57 a = 1.4 g s i n 30° = 1.4 10 × 0.5 = 3.57 m/s²
(Sirpanib tushganda: a = g sin 30 ° = 5 a = g\sin 30° = 5 a = g sin 30° = 5 m/s² — tezroq)
Masala 32 ⭐⭐⭐⭐
Quadcopter 4 ta propeller bilan. Har biri F itarish va τ \tau τ reaktiv moment beradi. Yaw burchak tezlanish 2 rad/s² bo'lishi uchun (I = 0.1 kg·m²), diagonal propellerlar qanday farq bilan aylanishi kerak?
Yechim Yaw momenti:
τ y a w = I α = 0.1 × 2 = 0.2 \tau_{yaw} = I\alpha = 0.1 \times 2 = 0.2 τ y a w = I α = 0.1 × 2 = 0.2 N·m
Quadcopter'da diagonal propellerlar bir xil yo'nalishda aylanadi.
1-3 soat strelkasi bo'yicha, 2-4 soat strelkasiga qarshi.
Yaw uchun: τ y a w = 2 ( τ 1 − τ 2 ) \tau_{yaw} = 2(\tau_1 - \tau_2) τ y a w = 2 ( τ 1 − τ 2 ) (har bir juft)
Δ τ = 0.2 2 = 0.1 \Delta\tau = \frac{0.2}{2} = 0.1 Δ τ = 2 0.2 = 0.1 N·m farq kerak
Masala 33 ⭐⭐⭐⭐
Magnit levitatsiya poezdi (500000 kg) 3 m/s² bilan tezlanmoqda. Havo qarshiligi F D = 0.5 v 2 F_D = 0.5v^2 F D = 0.5 v 2 N. 100 m/s dagi motor kuchi?
Yechim v = 100 v = 100 v = 100 m/s da:
F D = 0.5 × 10000 = 5000 F_D = 0.5 \times 10000 = 5000 F D = 0.5 × 10000 = 5000 N
F − F D = m a F - F_D = ma F − F D = ma
F = m a + F D = 500000 × 3 + 5000 = 1505000 F = ma + F_D = 500000 \times 3 + 5000 = 1505000 F = ma + F D = 500000 × 3 + 5000 = 1505000 N = 1.505 MN
Masala 34 ⭐⭐⭐⭐
Kosmik kemada (massa M = 10000 kg) astronavt (m = 80 kg) 2 m/s tezlik bilan sakradi. Kema tezligi qanday o'zgaradi?
Yechim Impuls saqlanishi (umumiy boshlang'ich impuls = 0):
0 = m v a s t r o n a v t + M v k e m a 0 = mv_{astronavt} + Mv_{kema} 0 = m v a s t r o na v t + M v k e ma
v k e m a = − m × v M = − 80 × 2 10000 = − 0.016 v_{kema} = -\frac{m \times v}{M} = -\frac{80 \times 2}{10000} = -0.016 v k e ma = − M m × v = − 10000 80 × 2 = − 0.016 m/s
Kema teskari yo'nalishda 0.016 m/s = 1.6 cm/s tezlik oladi.
Masala 35 ⭐⭐⭐⭐
Hexacopter (6 motor) massasi 5 kg. Bir motor buzildi. Qolgan 5 motor qanday kuch berishi kerak va dron barqaror qola oladimi?
Yechim Normal holatda har bir motor: F = m g 6 = 50 6 = 8.33 F = \frac{mg}{6} = \frac{50}{6} = 8.33 F = 6 m g = 6 50 = 8.33 N
Bir motor buzilganda:
Ko'tarish uchun: 5 F ′ = m g 5F' = mg 5 F ′ = m g , F ′ = 10 F' = 10 F ′ = 10 N har biri
Lekin muvozanat buziladi!
Buzilgan motor qarama-qarshisidagi motor ham o'chirilishi kerak (yoki kamaytirilishi):
4 ta motor bilan: F ′ ′ = 50 4 = 12.5 F'' = \frac{50}{4} = 12.5 F ′′ = 4 50 = 12.5 N
Dron barqaror qolishi qiyin — avtopilot kompensatsiya algoritmi kerak.
✅ Tekshirish Ro'yxati
Keyingi Qadam
🔬 Amaliyot — Python simulyatsiya!