3.1 Elektr Asoslari — Nazariya
Hafta: 1 | Masalalar: 30 | Qiyinlik: ⭐⭐
Kirish
Elektronika — robotika, dronlar va raketalarning "asab tizimi". Bu bo'limda elektr zanjirlarining asoslarini o'rganamiz.
1. Asosiy Kattaliklar
Kuchlanish (Voltage)
Kuchlanish (V) — elektr potensiallar farqi, elektronlarni harakatga keltiruvchi "bosim".
- — kuchlanish (Volt)
- — energiya (Joule)
- — zaryad (Coulomb)
Kuchlanish = suv quvuridagi bosim farqi
Tok (Current)
Tok (I) — zaryadning oqimi, sekundiga o'tgan zaryad miqdori.
- — tok (Amper)
- 1 A = 1 Kulon/sekund
Qarshilik (Resistance)
Qarshilik (R) — materialning tokka qarshiligi.
- — solishtirma qarshilik (Ω·m)
- — uzunlik
- — kesim yuza
2. Ohm Qonuni
Asosiy munosabat:
Yoki:
Quvvat
- — quvvat (Watt)
3. Kirchhoff Qonunlari
Tok Qonuni (KCL)
Tugunga kirgan toklar yig'indisi = chiqqan toklar yig'indisi.
Yoki: (kirganlar +, chiqqanlar -)
Kuchlanish Qonuni (KVL)
Yopiq konturda kuchlanishlar yig'indisi = 0.
4. Ketma-ket va Parallel Ulanish
Qarshiliklar
Ketma-ket:
Parallel:
Ikki qarshilik uchun:
Kondensatorlar
Ketma-ket:
Parallel:
Induktorlar
Qarshiliklar kabi (ketma-ketda qo'shiladi).
5. Kondensator va Induktor
Kondensator
Energiya saqlovchi (elektr maydonida):
Energiya:
Induktor
Energiya saqlovchi (magnit maydonida):
Energiya:
6. RC va RL Zanjirlar
RC Zanjir
Zaryadlanish:
Razryadlanish:
Vaqt konstantasi:
RL Zanjir
7. Sensorlar uchun Kuchlanish Bo'lgich
Qo'llanilishi
- Batareya kuchlanishini o'lchash (ADC uchun)
- Sensor signallarini moslashtirish
- Reference voltage yaratish
8. Robotikada Qo'llanilish
Motor Driver
- H-bridge: yo'nalish va tezlik
- PWM: analog kuchlanish modulyatsiyasi
Sensor Interfacing
- Analog sensorlar → ADC
- Pull-up/pull-down rezistorlar
- RC filtrlar
Power Distribution
- Voltage regulator
- Batareya monitoring
- Quvvat boshqarish
Xulosa
| Tushuncha | Formula | Birlik |
|---|---|---|
| Ohm qonuni | V, A, Ω | |
| Quvvat | W | |
| Ketma-ket R | Ω | |
| Parallel R | Ω | |
| RC vaqt | s | |
| Kondensator E | J |
Keyingi Qadam
📝 Masalalar — 30 ta masala yeching!