3.1 Elektr Asoslari — Masalalar
Jami: 30 ta | Yechim bilan: ✅
Asosiy Masalalar (1-12)
Masala 1 ⭐⭐
12 V batareya 4 Ω qarshilikka ulangan. Tok va quvvat?
Yechim
I=RV=412=3 A
P=VI=12×3=36 W
Yoki: P=I2R=9×4=36 W
Masala 2 ⭐⭐
LED: 20 mA tok, 2V kuchlanish tushishi. 5V manbadan qaysi rezistor kerak?
Yechim
Rezistordagi kuchlanish: VR=5−2=3 V
R=IVR=0.023=150 Ω
Quvvat: P=VR×I=3×0.02=0.06 W = 60 mW
Masala 3 ⭐⭐
Ketma-ket: 100Ω, 200Ω, 300Ω. Ekvivalent qarshilik?
Yechim
Req=100+200+300=600 Ω
Masala 4 ⭐⭐
Parallel: 100Ω va 100Ω. Ekvivalent?
Yechim
Req=R1+R2R1×R2=200100×100=50 Ω
Qoida: n ta teng R parallel = R/n
Masala 5 ⭐⭐
Kuchlanish bo'lgich: R₁ = 10kΩ, R₂ = 5kΩ, Vin = 12V. Vout?
Yechim
Vout=Vin×R1+R2R2=12×155=4 V
Masala 6 ⭐⭐
RC zanjir: R = 10kΩ, C = 100μF. Vaqt konstantasi?
Yechim
τ=RC=10000×100×10−6=1 s
5τ ≈ 5 s (to'liq zaryadlanish)
Masala 7 ⭐⭐
Motor 12V, 2A tok oladi. Quvvat va 1 soatda energiya sarfi?
Yechim
P=VI=12×2=24 W
E=P×t=24×3600=86400 J = 24 Wh
Masala 8 ⭐⭐
3.7V LiPo, 2000mAh. Energiya (Wh) va (J)?
Yechim
E=V×Q=3.7×2=7.4 Wh
E=7.4×3600=26640 J ≈ 26.6 kJ
Masala 9 ⭐⭐
Kondensator: C = 1000μF, V = 5V. Saqlangan energiya?
Yechim
E=21CV2=21(0.001)(25)=0.0125 J = 12.5 mJ
Masala 10 ⭐⭐
Servo motor: 5V, standby 10mA, max 500mA. Quvvat diapazoni?
Yechim
Min: Pmin=5×0.01=0.05 W = 50 mW
Max: Pmax=5×0.5=2.5 W
Masala 11 ⭐⭐
Pull-up rezistor: 10kΩ, 3.3V. Tugma bosilganda tok?
Yechim
Tugma bosilganda pin GND ga ulanadi:
I=RV=100003.3=0.33 mA
Masala 12 ⭐⭐
ADC: 10-bit, Vref = 5V. Bit boshiga kuchlanish (LSB)?
Yechim
LSB=210Vref=10245=4.88 mV
O'rtacha Masalalar (13-22)
Masala 13 ⭐⭐⭐
Murakkab zanjir: (R1 || R2) ketma-ket R3. R1=R2=100Ω, R3=50Ω. Ekvivalent?
Yechim
R12=200100×100=50 Ω
Req=R12+R3=50+50=100 Ω
Masala 14 ⭐⭐⭐
RC filtr: R = 1kΩ, C = 0.1μF. Cutoff chastotasi?
Yechim
fc=2πRC1=2π×1000×0.00000011=1592 Hz ≈ 1.6 kHz
Masala 15 ⭐⭐⭐
H-bridge: 4 ta MOSFET, Rds = 0.01Ω har biri. Motor 5A tok oladi. MOSFETlarda quvvat yo'qotish?
Yechim
Har bir vaqtda 2 ta MOSFET yoqiq:
Ptotal=2×I2Rds=2×25×0.01=0.5 W
Masala 16 ⭐⭐⭐
Buck converter: Vin = 12V, Vout = 5V, I = 2A, η = 90%. Kirish toki?
Yechim
Chiqish quvvati: Pout=5×2=10 W
Kirish quvvati: Pin=ηPout=0.910=11.1 W
Kirish toki: Iin=VinPin=1211.1=0.93 A
Masala 17 ⭐⭐⭐
Batareya: 11.1V (3S LiPo), 5000mAh, dron 15A o'rtacha tok. Uchish vaqti?
Yechim
t=IQ=150005000=0.333 h = 20 min
(Real: 80% foydalanish → 16 min)
Masala 18 ⭐⭐⭐
Wheatstone bridge: R1=R2=R3=1kΩ, Rx=?. Vg=0 bo'lganda Rx?
Yechim
Muvozanat sharti:
R2R1=RxR3
Rx=R1R2×R3=10001000×1000=1000 Ω = 1kΩ
Masala 19 ⭐⭐⭐
Sensor output: 0-3.3V. ADC Vref = 5V. Maximum ADC qiymati?
Yechim
10-bit ADC:
ADCmax=53.3×1023=675
Yoki 12-bit:
ADCmax=53.3×4095=2703
Masala 20 ⭐⭐⭐
PWM motor control: 12V, 50% duty cycle. O'rtacha kuchlanish?
Yechim
Vavg=Vin×D=12×0.5=6 V
(Bu idealized — induktiv yuk filtrlanadi)
Masala 21 ⭐⭐⭐
Termorezistor (NTC): 25°C da 10kΩ, β=3950. 50°C da qarshilik?
Yechim
R(T)=R0exp[β(T1−T01)]
T0=298K, T=323K
R=10000exp[3950(3231−2981)]
=10000exp[3950×(−0.000259)]
=10000exp(−1.023)=10000×0.36=3600 Ω
Masala 22 ⭐⭐⭐
Regenerative braking: Motor 100W teskari energiya qaytarmoqda. 12V batareya. Tok?
Yechim
I=VP=12100=8.33 A
(Charging current — batareya signifikatsiyasi tekshirilishi kerak)
Murakkab Masalalar (23-30)
Masala 23 ⭐⭐⭐⭐
AC-DC rectifier: 12V AC (RMS). DC output (full-bridge, no smoothing)?
Yechim
Peak AC: Vpeak=122=16.97 V
Full-bridge rectifier average (no capacitor):
VDC=π2Vpeak=3.142×16.97=10.8 V
With smoothing capacitor: ≈ 15-16V (under light load)
Masala 24 ⭐⭐⭐⭐
Op-amp non-inverting: Vin = 0.5V, R1 = 10kΩ, Rf = 90kΩ. Vout?
Yechim
Av=1+R1Rf=1+1090=10
Vout=Av×Vin=10×0.5=5 V
Masala 25 ⭐⭐⭐⭐
LC rezonans: L = 1mH, C = 10nF. Rezonans chastotasi?
Yechim
f0=2πLC1=2π10−3×10−81
=2π×10−5.51=2π×3.16×10−61=50.3 kHz
Masala 26 ⭐⭐⭐⭐
ESC (Electronic Speed Controller): 3S LiPo (11.1V), motor Kv=1000 rpm/V, no-load. Max RPM?
Yechim
RPM=Kv×V=1000×11.1=11100 RPM
(Real: ~10-15% kamroq yuklangan holatda)
Masala 27 ⭐⭐⭐⭐
Zener voltage regulator: Vin = 15V, Vz = 5V, Iz_min = 5mA, Rload = 100Ω. Series rezistor?
Yechim
Load tok: IL=1005=50 mA
Zener orqali: Iz=Iz+IL (kamida)
Series R:
Rs=Iz+ILVin−Vz=0.005+0.0515−5=0.05510=182 Ω
Quvvat: PRs=I2R=0.0552×182=0.55 W → 1W rezistor kerak
Masala 28 ⭐⭐⭐⭐
I2C pull-up: 3.3V, 4.7kΩ. Bus capacitance 100pF. Rise time?
Yechim
Rise time (10% to 90%):
tr=2.2×R×C=2.2×4700×100×10−12
=1.03 μs
I2C standard: max 1μs → bu chegarada
Masala 29 ⭐⭐⭐⭐
BLDC motor: 14 poles, 12 slots, 1000 RPM. Electrical frequency?
Yechim
Pole pairs: p=14/2=7
fe=60RPM×p=601000×7=116.7 Hz
Commutation frequency: fc=6×fe=700 Hz (6-step)
Masala 30 ⭐⭐⭐⭐
Decoupling capacitor: 100nF, ESR = 0.05Ω, ESL = 1nH. Impedance 10 MHz da?
Yechim
XC=2πfC1=2π×107×10−71=0.159 Ω
XL=2πfL=2π×107×10−9=0.063 Ω
Z=ESR2+(XL−XC)2=0.0025+0.0092=0.108 Ω
✅ Tekshirish Ro'yxati
Keyingi Qadam
🔬 Amaliyot — Python va Arduino!