Skip to main content

3.1 Elektr Asoslari — Masalalar

Jami: 30 ta | Yechim bilan:


Asosiy Masalalar (1-12)

Masala 1 ⭐⭐

12 V batareya 4 Ω qarshilikka ulangan. Tok va quvvat?

Yechim

I=VR=124=3I = \frac{V}{R} = \frac{12}{4} = 3 A

P=VI=12×3=36P = VI = 12 \times 3 = 36 W

Yoki: P=I2R=9×4=36P = I^2R = 9 \times 4 = 36 W


Masala 2 ⭐⭐

LED: 20 mA tok, 2V kuchlanish tushishi. 5V manbadan qaysi rezistor kerak?

Yechim

Rezistordagi kuchlanish: VR=52=3V_R = 5 - 2 = 3 V

R=VRI=30.02=150R = \frac{V_R}{I} = \frac{3}{0.02} = 150 Ω

Quvvat: P=VR×I=3×0.02=0.06P = V_R \times I = 3 \times 0.02 = 0.06 W = 60 mW


Masala 3 ⭐⭐

Ketma-ket: 100Ω, 200Ω, 300Ω. Ekvivalent qarshilik?

Yechim

Req=100+200+300=600R_{eq} = 100 + 200 + 300 = 600 Ω


Masala 4 ⭐⭐

Parallel: 100Ω va 100Ω. Ekvivalent?

Yechim

Req=R1×R2R1+R2=100×100200=50R_{eq} = \frac{R_1 \times R_2}{R_1 + R_2} = \frac{100 \times 100}{200} = 50 Ω

Qoida: n ta teng R parallel = R/n


Masala 5 ⭐⭐

Kuchlanish bo'lgich: R₁ = 10kΩ, R₂ = 5kΩ, Vin = 12V. Vout?

Yechim

Vout=Vin×R2R1+R2=12×515=4V_{out} = V_{in} \times \frac{R_2}{R_1 + R_2} = 12 \times \frac{5}{15} = 4 V


Masala 6 ⭐⭐

RC zanjir: R = 10kΩ, C = 100μF. Vaqt konstantasi?

Yechim

τ=RC=10000×100×106=1\tau = RC = 10000 \times 100 \times 10^{-6} = 1 s

5τ ≈ 5 s (to'liq zaryadlanish)


Masala 7 ⭐⭐

Motor 12V, 2A tok oladi. Quvvat va 1 soatda energiya sarfi?

Yechim

P=VI=12×2=24P = VI = 12 \times 2 = 24 W

E=P×t=24×3600=86400E = P \times t = 24 \times 3600 = 86400 J = 24 Wh


Masala 8 ⭐⭐

3.7V LiPo, 2000mAh. Energiya (Wh) va (J)?

Yechim

E=V×Q=3.7×2=7.4E = V \times Q = 3.7 \times 2 = 7.4 Wh

E=7.4×3600=26640E = 7.4 \times 3600 = 26640 J ≈ 26.6 kJ


Masala 9 ⭐⭐

Kondensator: C = 1000μF, V = 5V. Saqlangan energiya?

Yechim

E=12CV2=12(0.001)(25)=0.0125E = \frac{1}{2}CV^2 = \frac{1}{2}(0.001)(25) = 0.0125 J = 12.5 mJ


Masala 10 ⭐⭐

Servo motor: 5V, standby 10mA, max 500mA. Quvvat diapazoni?

Yechim

Min: Pmin=5×0.01=0.05P_{min} = 5 \times 0.01 = 0.05 W = 50 mW

Max: Pmax=5×0.5=2.5P_{max} = 5 \times 0.5 = 2.5 W


Masala 11 ⭐⭐

Pull-up rezistor: 10kΩ, 3.3V. Tugma bosilganda tok?

Yechim

Tugma bosilganda pin GND ga ulanadi:

I=VR=3.310000=0.33I = \frac{V}{R} = \frac{3.3}{10000} = 0.33 mA


Masala 12 ⭐⭐

ADC: 10-bit, Vref = 5V. Bit boshiga kuchlanish (LSB)?

Yechim

LSB=Vref210=51024=4.88LSB = \frac{V_{ref}}{2^{10}} = \frac{5}{1024} = 4.88 mV


O'rtacha Masalalar (13-22)

Masala 13 ⭐⭐⭐

Murakkab zanjir: (R1 || R2) ketma-ket R3. R1=R2=100Ω, R3=50Ω. Ekvivalent?

Yechim

R12=100×100200=50R_{12} = \frac{100 \times 100}{200} = 50 Ω

Req=R12+R3=50+50=100R_{eq} = R_{12} + R_3 = 50 + 50 = 100 Ω


Masala 14 ⭐⭐⭐

RC filtr: R = 1kΩ, C = 0.1μF. Cutoff chastotasi?

Yechim

fc=12πRC=12π×1000×0.0000001=1592f_c = \frac{1}{2\pi RC} = \frac{1}{2\pi \times 1000 \times 0.0000001} = 1592 Hz ≈ 1.6 kHz


Masala 15 ⭐⭐⭐

H-bridge: 4 ta MOSFET, Rds = 0.01Ω har biri. Motor 5A tok oladi. MOSFETlarda quvvat yo'qotish?

Yechim

Har bir vaqtda 2 ta MOSFET yoqiq:

Ptotal=2×I2Rds=2×25×0.01=0.5P_{total} = 2 \times I^2 R_{ds} = 2 \times 25 \times 0.01 = 0.5 W


Masala 16 ⭐⭐⭐

Buck converter: Vin = 12V, Vout = 5V, I = 2A, η = 90%. Kirish toki?

Yechim

Chiqish quvvati: Pout=5×2=10P_{out} = 5 \times 2 = 10 W

Kirish quvvati: Pin=Poutη=100.9=11.1P_{in} = \frac{P_{out}}{\eta} = \frac{10}{0.9} = 11.1 W

Kirish toki: Iin=PinVin=11.112=0.93I_{in} = \frac{P_{in}}{V_{in}} = \frac{11.1}{12} = 0.93 A


Masala 17 ⭐⭐⭐

Batareya: 11.1V (3S LiPo), 5000mAh, dron 15A o'rtacha tok. Uchish vaqti?

Yechim

t=QI=500015000=0.333t = \frac{Q}{I} = \frac{5000}{15000} = 0.333 h = 20 min

(Real: 80% foydalanish → 16 min)


Masala 18 ⭐⭐⭐

Wheatstone bridge: R1=R2=R3=1kΩ, Rx=?. Vg=0 bo'lganda Rx?

Yechim

Muvozanat sharti: R1R2=R3Rx\frac{R_1}{R_2} = \frac{R_3}{R_x}

Rx=R2×R3R1=1000×10001000=1000R_x = \frac{R_2 \times R_3}{R_1} = \frac{1000 \times 1000}{1000} = 1000 Ω = 1kΩ


Masala 19 ⭐⭐⭐

Sensor output: 0-3.3V. ADC Vref = 5V. Maximum ADC qiymati?

Yechim

10-bit ADC: ADCmax=3.35×1023=675ADC_{max} = \frac{3.3}{5} \times 1023 = 675

Yoki 12-bit: ADCmax=3.35×4095=2703ADC_{max} = \frac{3.3}{5} \times 4095 = 2703


Masala 20 ⭐⭐⭐

PWM motor control: 12V, 50% duty cycle. O'rtacha kuchlanish?

Yechim

Vavg=Vin×D=12×0.5=6V_{avg} = V_{in} \times D = 12 \times 0.5 = 6 V

(Bu idealized — induktiv yuk filtrlanadi)


Masala 21 ⭐⭐⭐

Termorezistor (NTC): 25°C da 10kΩ, β=3950. 50°C da qarshilik?

Yechim

R(T)=R0exp[β(1T1T0)]R(T) = R_0 \exp\left[\beta\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{T_0}\right)\right]

T0=298KT_0 = 298K, T=323KT = 323K

R=10000exp[3950(13231298)]R = 10000 \exp\left[3950\left(\frac{1}{323} - \frac{1}{298}\right)\right]

=10000exp[3950×(0.000259)]= 10000 \exp[3950 \times (-0.000259)]

=10000exp(1.023)=10000×0.36=3600= 10000 \exp(-1.023) = 10000 \times 0.36 = 3600 Ω


Masala 22 ⭐⭐⭐

Regenerative braking: Motor 100W teskari energiya qaytarmoqda. 12V batareya. Tok?

Yechim

I=PV=10012=8.33I = \frac{P}{V} = \frac{100}{12} = 8.33 A

(Charging current — batareya signifikatsiyasi tekshirilishi kerak)


Murakkab Masalalar (23-30)

Masala 23 ⭐⭐⭐⭐

AC-DC rectifier: 12V AC (RMS). DC output (full-bridge, no smoothing)?

Yechim

Peak AC: Vpeak=122=16.97V_{peak} = 12\sqrt{2} = 16.97 V

Full-bridge rectifier average (no capacitor): VDC=2Vpeakπ=2×16.973.14=10.8V_{DC} = \frac{2V_{peak}}{\pi} = \frac{2 \times 16.97}{3.14} = 10.8 V

With smoothing capacitor: ≈ 15-16V (under light load)


Masala 24 ⭐⭐⭐⭐

Op-amp non-inverting: Vin = 0.5V, R1 = 10kΩ, Rf = 90kΩ. Vout?

Yechim

Av=1+RfR1=1+9010=10A_v = 1 + \frac{R_f}{R_1} = 1 + \frac{90}{10} = 10

Vout=Av×Vin=10×0.5=5V_{out} = A_v \times V_{in} = 10 \times 0.5 = 5 V


Masala 25 ⭐⭐⭐⭐

LC rezonans: L = 1mH, C = 10nF. Rezonans chastotasi?

Yechim

f0=12πLC=12π103×108f_0 = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}} = \frac{1}{2\pi\sqrt{10^{-3} \times 10^{-8}}}

=12π×105.5=12π×3.16×106=50.3= \frac{1}{2\pi \times 10^{-5.5}} = \frac{1}{2\pi \times 3.16 \times 10^{-6}} = 50.3 kHz


Masala 26 ⭐⭐⭐⭐

ESC (Electronic Speed Controller): 3S LiPo (11.1V), motor Kv=1000 rpm/V, no-load. Max RPM?

Yechim

RPM=Kv×V=1000×11.1=11100RPM = K_v \times V = 1000 \times 11.1 = 11100 RPM

(Real: ~10-15% kamroq yuklangan holatda)


Masala 27 ⭐⭐⭐⭐

Zener voltage regulator: Vin = 15V, Vz = 5V, Iz_min = 5mA, Rload = 100Ω. Series rezistor?

Yechim

Load tok: IL=5100=50I_L = \frac{5}{100} = 50 mA

Zener orqali: Iz=Iz+ILI_z = I_z + I_L (kamida)

Series R: Rs=VinVzIz+IL=1550.005+0.05=100.055=182R_s = \frac{V_{in} - V_z}{I_z + I_L} = \frac{15 - 5}{0.005 + 0.05} = \frac{10}{0.055} = 182 Ω

Quvvat: PRs=I2R=0.0552×182=0.55P_{Rs} = I^2 R = 0.055^2 \times 182 = 0.55 W → 1W rezistor kerak


Masala 28 ⭐⭐⭐⭐

I2C pull-up: 3.3V, 4.7kΩ. Bus capacitance 100pF. Rise time?

Yechim

Rise time (10% to 90%): tr=2.2×R×C=2.2×4700×100×1012t_r = 2.2 \times R \times C = 2.2 \times 4700 \times 100 \times 10^{-12}

=1.03= 1.03 μs

I2C standard: max 1μs → bu chegarada


Masala 29 ⭐⭐⭐⭐

BLDC motor: 14 poles, 12 slots, 1000 RPM. Electrical frequency?

Yechim

Pole pairs: p=14/2=7p = 14/2 = 7

fe=RPM×p60=1000×760=116.7f_e = \frac{RPM \times p}{60} = \frac{1000 \times 7}{60} = 116.7 Hz

Commutation frequency: fc=6×fe=700f_c = 6 \times f_e = 700 Hz (6-step)


Masala 30 ⭐⭐⭐⭐

Decoupling capacitor: 100nF, ESR = 0.05Ω, ESL = 1nH. Impedance 10 MHz da?

Yechim

XC=12πfC=12π×107×107=0.159X_C = \frac{1}{2\pi f C} = \frac{1}{2\pi \times 10^7 \times 10^{-7}} = 0.159 Ω

XL=2πfL=2π×107×109=0.063X_L = 2\pi f L = 2\pi \times 10^7 \times 10^{-9} = 0.063 Ω

Z=ESR2+(XLXC)2=0.0025+0.0092=0.108Z = \sqrt{ESR^2 + (X_L - X_C)^2} = \sqrt{0.0025 + 0.0092} = 0.108 Ω


✅ Tekshirish Ro'yxati

  • 1-12: Asosiy zanjir masalalari
  • 13-22: RC, filtr, ADC
  • 23-30: Murakkab masalalar

Keyingi Qadam

🔬 Amaliyot — Python va Arduino!