7.1 Quadcopter Asoslari — Nazariya
Hafta: 2 | Masalalar: 25 | Qiyinlik: ⭐⭐⭐
Kirish
Quadcopter — 4 ta propeller bilan uchuvchi dron. Oddiy mexanika, murakkab kontrol.
1. Asosiy Tuzilish
Motor 1 (CW) Motor 2 (CCW)
◯━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━◯
\ /
\ ┌──┐ /
\ │ │ /
━━━━━│ │━━━━━
/ │ │ \
/ └──┘ \
/ \
◯━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━◯
Motor 3 (CCW) Motor 4 (CW)
Motor Yo'nalishlari
- CW (Clockwise): Motor 1, 4
- CCW (Counter-Clockwise): Motor 2, 3
Qarama-qarshi aylanish — yaw momentni bekor qiladi.
2. Koordinata Sistemasi
Body Frame (B)
- X: oldinga
- Y: o'ngga
- Z: pastga
World Frame (W)
- X: shimol
- Y: sharq
- Z: pastga (NED) yoki yuqoriga (ENU)
Euler Burchaklari
| Burchak | Belgi | Ta'rif |
|---|---|---|
| Roll | X atrofida aylanish | |
| Pitch | Y atrofida aylanish | |
| Yaw | Z atrofida aylanish |
3. Kuchlar va Momentlar
Thrust (Itarish Kuchi)
Har bir motor:
- — thrust koeffitsienti
- — motor burchak tezligi (rad/s)
Umumiy thrust:
Drag Moment
Motor aylanishidan moment:
Roll Moment
Pitch Moment
Yaw Moment
— markaz va motor orasidagi masofa.
4. Hovering (Muallaq Turish)
Hovering sharti:
Quvvat
- — havo zichligi (~1.2 kg/m³)
- — propellerlar yuza
5. Harakat Tenglamalari
Newton-Euler
Chiziqli tezlanish (body frame):
Burchak tezlanish:
Soddalashtirilgan Model
Kichik burchaklar uchun:
6. Mixer (Kuch Taqsimoti)
Kerakli kuchlar va momentlardan motor tezliklariga:
Teskari:
7. Kontrol Arxitekturasi
┌─────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ POSITION CONTROLLER │
│ (x,y,z)_ref ──> PID ──> attitude_ref + thrust │
└──────────────────────────┬──────────────────────────────────┘
│
┌──────────────────────────▼──────────────────────────────────┐
│ ATTITUDE CONTROLLER │
│ (φ,θ,ψ)_ref ──> PID ──> rate_ref │
└──────────────────────────┬──────────────────────────────────┘
│
┌──────────────────────────▼──────────────────────────────────┐
│ RATE CONTROLLER │
│ (p,q,r)_ref ──> PID ──> τ_φ, τ_θ, τ_ψ │
└──────────────────────────┬──────────────────────────────────┘
│
┌──────────────────────────▼──────────────────────────────────┐
│ MIXER │
│ (T, τ_φ, τ_θ, τ_ψ) ──> Motor PWM │
└─────────────────────────────────────────────────────────────┘
8. Sensorlar
IMU (Inertial Measurement Unit)
- Gyroscope: Burchak tezlik (p, q, r)
- Accelerometer: Chiziqli tezlanish
Barometer
Balandlik (havo bosimidan):
GPS
- Pozitsiya (lat, lon, alt)
- Tezlik
- 1-5 Hz update rate
Magnetometer
Yaw burchagi (kompas).
9. Uchish Rejimlari
| Rejim | Kontrol | Foydalanuvchi |
|---|---|---|
| Stabilize | Attitude | Roll/pitch/yaw/throttle |
| Alt Hold | Altitude | Roll/pitch/yaw |
| Position | Position | Waypoints |
| Auto | Mission | - |
| Acro | Rate | To'liq manual |
10. Xavfsizlik
Failsafe
- Batareya past → RTL (Return to Launch)
- GPS yo'qolishi → Land
- RC signal yo'qolishi → Hover/RTL
Geofence
Belgilangan hududdan chiqmaydi.
Xulosa
| Tushuncha | Formula |
|---|---|
| Thrust | |
| Hovering | |
| Roll moment | |
| Kontrol | Position → Attitude → Rate → Mixer |
Keyingi Qadam
📝 Masalalar — 25 ta masala yeching!