5.3 PID Regulyatorlar β Masalalar
Jami: 35 ta | Yechim bilan: β
Asosiy Masalalar (1-12)β
Masala 1 βββ
P controller: Kpβ=10. Xatolik e = 0.5. Chiqish signali u?
Yechim
u=Kpββ
e=10Γ0.5=5
Masala 2 βββ
PI controller: Kpβ=5, Kiβ=2. e(t) = 1 (doimiy), t = 3 s. Chiqish?
Yechim
uPβ=Kpββ
e=5Γ1=5
uIβ=Kiββ«03β1dt=2Γ3=6
u=uPβ+uIβ=5+6=11
Masala 3 βββ
PD controller: Kpβ=8, Kdβ=0.5. e = 2, dtdeβ=β4. Chiqish?
Yechim
u=Kpβe+Kdβdtdeβ=8(2)+0.5(β4)=16β2=14
Masala 4 βββ
Diskret PID: Kpβ=2, Kiβ=0.5, Kdβ=0.1, dt = 0.01 s. e[n] = 1, e[n-1] = 1.2, integral_sum = 5. Chiqish?
Yechim
P=Kpββ
e=2Γ1=2
I=Kiββ
(integral_sum+eβ
dt)=0.5Γ(5+0.01)=2.505
D=Kdββ
dteβeprevββ=0.1Γ0.011β1.2β=0.1Γ(β20)=β2
u=P+I+D=2+2.505β2=2.505
Masala 5 βββ
Motor tezlik kontroli: setpoint = 1000 rpm, actual = 800 rpm, Kpβ=0.5. PWM duty cycle (0-100%)?
Yechim
e=1000β800=200 rpm
u=Kpββ
e=0.5Γ200=100
PWM = 100% (to'yingan)
Masala 6 βββ
Dron altitude: setpoint = 10 m, actual = 8 m. Kpβ=5. Thrust qo'shimchasi (N)?
Yechim
e=10β8=2 m
Ξthrust=Kpββ
e=5Γ2=10 N
Masala 7 βββ
Steady-state error: P controller Kpβ=20, plant DC gain = 1. Step input uchun SS error?
Yechim
Yopiq sikl:
RYβ=1+Kpββ
1Kpββ
1β=2120β
essβ=1β2120β=211β=0.048=4.8%
Masala 8 βββ
Integral action: xatolik e = 0.1 doimiy, Kiβ=2. 5 s da integral komponenti?
Yechim
uIβ=Kiββ«05β0.1dt=2Γ0.1Γ5=1
Masala 9 βββ
Ziegler-Nichols: Kuβ=50, Tuβ=0.5 s. PID parametrlari?
Yechim
Kpβ=0.6Kuβ=30
Tiβ=Tuβ/2=0.25 s β Kiβ=Kpβ/Tiβ=120
Tdβ=Tuβ/8=0.0625 s β Kdβ=Kpββ
Tdβ=1.875
Masala 10 βββ
Anti-windup: integral cheklovi Β±100. Hozirgi integral = 95, e = 0.2, Kiβ=50, dt = 0.1. Yangi integral?
Yechim
Yangi integral (cheklovsiz): 95+50Γ0.2Γ0.1=95+1=96
96 < 100 β chegarada emas
Yangi integral = 96
Masala 11 βββ
Robot qo'li: ΞΈrefβ=90Β°, ΞΈactualβ=85Β°. Kpβ=2 NΒ·m/deg. Motor moment?
Yechim
e=90β85=5Β°
Ο=Kpββ
e=2Γ5=10 NΒ·m
Masala 12 βββ
Line follower: sensor = 3 (o'rtadan chapda), Kpβ=20. Motorlar tezlik farqi?
Yechim
e=0β3=β3 (0 = markaz)
Ξv=Kpββ
e=20Γ(β3)=β60
Chap motor: base - 30
O'ng motor: base + 30
(O'ngga burilish)
O'rtacha Masalalar (13-25)β
Masala 13 ββββ
Overshoot: ΞΆ=0.5. Foiz overshoot?
Yechim
Mpβ=eβ1βΞΆ2βΟΞΆβ=eβ0.8663.14Γ0.5β=eβ1.81=0.163=16.3%
Masala 14 ββββ
Settling time (2%) kerak: tsβ<2 s. ΞΆ=0.7 bo'lsa, Οnβ minimal?
Yechim
tsβ=ΞΆΟnβ4β<2
Οnβ>ΞΆβ
tsβ4β=0.7Γ24β=2.86 rad/s
Masala 15 ββββ
Kaskadli PID: Tashqi (pozitsiya) Kp1β=2, ichki (tezlik) Kp2β=5. Pozitsiya xatoligi 0.5 m, tezlik xatoligi 0.1 m/s. Kuch chiqishi?
Yechim
Tashqi: vrefβ=Kp1ββ
eposβ=2Γ0.5=1 m/s
Ichki: F=Kp2ββ
evelβ=Kp2ββ
(vrefββvactualβ)
Agar vactualβ berilmagan, evelβ=0.1:
F=5Γ0.1=0.5 N
Masala 16 ββββ
Derivative filter: Οfβ=0.01 s, raw derivative = 100. Filtrlangan qiymat (oldingi = 50)?
Yechim
Ξ±=dt+Οfβdtβ (dt = 0.01 deb faraz qilsak)
Ξ±=0.020.01β=0.5
Dfilteredβ=Ξ±β
Drawβ+(1βΞ±)β
Dprevβ
=0.5Γ100+0.5Γ50=75
Masala 17 ββββ
Quadcopter roll: Kpβ=5, Kdβ=0.5. Οrefβ=0, Ο=10Β°, ΟΛβ=20Β°/s. Differential thrust?
Yechim
e=0β10=β10Β°
eΛ=0β20=β20Β°/s
u=Kpββ
e+Kdββ
eΛ=5(β10)+0.5(β20)=β50β10=β60
(Chapga burish uchun thrust farqi -60 birlik)
Masala 18 ββββ
Position vs Velocity form PID. Velocity form Ξu ni toping: Kpβ=2, Kiβ=1, Kdβ=0.1. e[n]=5, e[nβ1]=6, e[nβ2]=7.
Yechim
Velocity form:
Ξu=Kpβ(enββenβ1β)+Kiββ
enβ+Kdβ(enββ2enβ1β+enβ2β)
=2(5β6)+1(5)+0.1(5β12+7)
=β2+5+0=3
Masala 19 ββββ
Bumpless transfer: Manual mode u = 50, Auto ga o'tishda integral = ?
Yechim
uautoβ=Kpββ
e+integral
Transfer paytida uautoβ=umanualβ:
integral=umanualββKpββ
e=50βKpββ
e
Agar e=0 (setpoint = measured):
integral=50
Masala 20 ββββ
Feed-forward + PID: Reference = 100, Kffβ=0.8, PID chiqishi = 5. Umumiy chiqish?
Yechim
u=Kffββ
ref+uPIDβ=0.8Γ100+5=85
Masala 21 ββββ
Dead-band: |e| < 0.5 bo'lganda PID o'chiriladi. e = 0.3, Kpβ=10. Chiqish?
Yechim
β£eβ£=0.3<0.5 β Dead-band ichida
u=0 (yoki oxirgi qiymat saqlanadi)
Masala 22 ββββ
Gain scheduling: v<5 m/s β Kpβ=2, vβ₯5 β Kpβ=1. v = 4 m/s, e = 3. Chiqish?
Yechim
v=4<5 β Kpβ=2
u=Kpββ
e=2Γ3=6
Masala 23 ββββ
Rate limiter: chiqish o'zgarishi max 10 birlik/s. Oldingi u = 50, yangi u = 80, dt = 0.5s. Haqiqiy chiqish?
Yechim
Maksimal o'zgarish: 10Γ0.5=5
Kerakli o'zgarish: 80β50=30
30 > 5 β cheklangan
uactualβ=50+5=55
Masala 24 ββββ
Setpoint weighting: b=0.5 (P uchun). r=100, y=60, Kpβ=2. P komponenti?
Yechim
ePβ=bβ
rβy=0.5Γ100β60=β10
uPβ=Kpββ
ePβ=2Γ(β10)=β20
(Oddiy PID: e=rβy=40, uPβ=80)
Masala 25 ββββ
Back-calculation anti-windup: u=120, usatβ=100, Ttβ=0.5, dt = 0.01. Integral tuzatish?
Yechim
Ξintegral=Ttβdtβ(usatββu)=0.50.01β(100β120)=0.02Γ(β20)=β0.4
Integral 0.4 ga kamayadi har qadamda.
Murakkab Masalalar (26-35)β
Masala 26 βββββ
Ziegler-Nichols reaction curve: L = 0.5 s (delay), T = 2 s (time constant). PID?
Yechim
Kpβ=L1.2Tβ=0.51.2Γ2β=4.8
Tiβ=2L=1 s β Kiβ=TiβKpββ=4.8
Tdβ=0.5L=0.25 s β Kdβ=Kpββ
Tdβ=1.2
Masala 27 βββββ
Auto-tuning relay: Relay amplitude d = 5, oscillation amplitude a = 2, period Tuβ = 1 s. Kuβ va PID?
Yechim
Kuβ=Οa4dβ=3.14Γ24Γ5β=6.2820β=3.18
Kpβ=0.6Kuβ=1.91
Tiβ=0.5 s β Kiβ=3.82
Tdβ=0.125 s β Kdβ=0.24
Masala 28 βββββ
SIMC tuning: K=2, Ο=5 s, ΞΈ=1 s (FOPDT model). Closed-loop Οcβ=2 s uchun PI?
Yechim
SIMC PI:
Kpβ=K(Οcβ+ΞΈ)Οβ=2(2+1)5β=65β=0.83
Tiβ=min(Ο,4(Οcβ+ΞΈ))=min(5,12)=5 s
Kiβ=TiβKpββ=50.83β=0.17
Masala 29 βββββ
Lambda tuning: Plant = 5s+12βeβs. Lambda = 3 s uchun PI?
Yechim
K=2, Ο=5, ΞΈ=1
Kpβ=K(Ξ»+ΞΈ)Οβ=2(3+1)5β=0.625
Tiβ=Ο=5 s
Kiβ=0.125
Masala 30 βββββ
2-DOF PID: Kpβ=2, b=0.5 (reference weight), c=0 (derivative weight). Step response overshoot kamayadi, isbotlang.
Yechim
Oddiy PID: Reference step β katta P signal β overshoot
2-DOF: ePβ=brβy, eDβ=crβy
b=0.5: P ga reference faqat 50% ta'sir qiladi
c=0: D faqat output ga javob beradi
Step paytida:
- P komponenti kichikroq (b < 1)
- D smooth (c = 0, reference derivative yo'q)
Natija: Kamroq overshoot, smooth javob.
Masala 31 βββββ
IMC-PID: Plant G(s)=2s+13β, filter Ξ»=1 s. PID parametrlari?
Yechim
IMC controller: Q(s)=1+Ξ»sGβ1(s)β=3(1+s)2s+1β
PID approximation:
Kpβ=KΞ»Οβ=3Γ12β=0.67
Tiβ=Ο=2 s
Tdβ=0 (FOPDT uchun)
Masala 32 βββββ
Discrete PID - Tustin transform: Kdβs β diskret. dt = 0.01 s.
Yechim
Tustin (bilinear):
s=dt2βz+1zβ1β
KdβsβKdβdt2βz+1zβ1β=z+1200Kdβ(zβ1)β
Differentsiya tenglamasi:
D[n]=βD[nβ1]+200Kdβ(e[n]βe[nβ1])
Masala 33 βββββ
Model Reference Adaptive PID: Reference model Οnβ=10, ΞΆ=0.7. Actual response Ο=8, ΞΆ=0.5. Gains qaysi yo'nalishda o'zgartiriladi?
Yechim
Ο past (8 < 10):
- Bandwidth kam β Kpβ va/yoki Kiβ oshirish
ΞΆ past (0.5 < 0.7):
- Damping kam, overshoot ko'p β Kdβ oshirish yoki Kpβ kamaytirish
Optimal: Kdββ, Kpβ biroz β
Masala 34 βββββ
Windup example: Setpoint = 100, output stuck at 50 (physical limit). Kpβ=1, Kiβ=0.5, dt = 0.1 s. 10 s da integral?
Yechim
e=100β50=50 (doimiy)
Integralsiz:
integral=Kiββeβ
dt=0.5Γ50Γ10=250
Bu katta windup! Anti-windup kerak.
Masala 35 βββββ
Parallel vs Ideal PID: Parallel Kpβ=2, Kiβ=1, Kdβ=0.5. Ideal formaga o'tkazing.
Yechim
Parallel: u=Kpβe+Kiββ«e+KdβeΛ
Ideal: u=Kpβ(e+Tiβ1ββ«e+TdβeΛ)
Kpβ=2 (bir xil)
Tiβ=KiβKpββ=12β=2 s
Tdβ=KpβKdββ=20.5β=0.25 s
β
Tekshirish Ro'yxatiβ
Keyingi Qadamβ
π¬ Amaliyot β Python da PID simulyatsiya!